Aanbesteding van grote opdrachten door de landelijke overheid is aan regels gebonden. De Europese Unie kent de Europese aanbestedingsrichtlijn, die de lidstaten in nationale wetgeving hebben vertaald. In Nederland zijn die regels in het verleden niet altijd goed nageleefd. Veel partijen ervaren de Nederlandse uitwerking van de Europese richtlijn als onduidelijk. Het Ministerie van Economische Zaken werkt daarom aan de nieuwe Aanbestedingswet, met als doel de Europese richtlijn helder te vertalen naar de Nederlandse situatie.
Economische Zaken presenteerde eind 2007 de plannen rond aanbesteding in een consultatiedocument en vroeg betrokken partijen om reacties. Rond een aantal plannen is nog discussie gaande, zoals de clustering van opdrachten en de omzeteis die de opdrachtgever mag stellen. Bij clustering van opdrachten ontstaat schaalvergroting waardoor kleinere bedrijven vaak geen kans meer maken om de opdracht binnen te halen, terwijl ze een onderdeel van de geclusterde opdracht wellicht goed hadden kunnen uitvoeren. Ook een hoge omzeteis kan kleinere en middelgrote bedrijven benadelen. De opdrachtgever mag bij grotere opdrachten eisen dat de omzet van de onderneming drie keer zo hoog is als de kosten van de opdracht – een eis die voor het MKB vaak onhaalbaar zal zijn.
Bouwend Nederland was betrokken bij de inhoud van het consultatiedocument en is in grote lijnen tevreden over de plannen die erin staan omschreven. Zij zal zich wel inspannen voor een sterkere positie van het MKB.
Achtergrond
Aanbesteding wil zeggen dat een opdrachtgever meerdere partijen een offerte laat uitbrengen voor een opdracht. Bij grote opdrachten van de landelijke overheid moet de aanbestedende dienst zich houden aan de regelgeving rond aanbesteding. Daarvoor bestaat een bindende Europese richtlijn. De lidstaten werken deze richtlijn uit in hun eigen wetgeving. De nationale wetgeving is dus een vertaling van de Europese raamwetgeving naar de nationale situatie.
De Europese regels rond aanbesteding zijn behoorlijk complex. Tijdens de parlementaire enquête naar bouwfraude bleek dat Nederlandse bedrijven in de bouwsector en aanbestedende diensten de regels niet altijd goed hadden nageleefd. Beide partijen maakten fouten, bewust of onbewust. Veel betrokkenen blijken de aanbestedingsregels als onduidelijk te ervaren.
Het ministerie van Economische Zaken werkt daarom aan nieuwe regelgeving in Nederland, uiteraard ook weer gebaseerd op de Europese aanbestedingsrichtlijn. Deze nieuwe Aanbestedingswet moet de situatie rond aanbestedingen in Nederland gaan verbeteren. Naar verwachting gaat de Aanbestedingswet 1 januari 2009 in.
Eind 2007 publiceerde EZ een overzicht van de beleidsvoornemens waar betrokken overheden en organisaties op kunnen reageren. Dit consultatiedocument is werkende weg ontstaan in overleg met betrokken maatschappelijke organisaties als VNG, VNO-NCW, MKB Nederland en Bouwend Nederland. De minister beschrijft zaken die ze in de nieuwe wetgeving wil regelen, zoals:
- extra onderhandelingsruimte tussen aanbesteders en aanbieders;
- uniforme voorschriften;
- voorkomen van onnodig clusteren;
- grenzen aan geschiktheidseisen.
Over sommige punten is volop discussie gaande. Bijvoorbeeld over het onnodig clusteren van opdrachten, waaraan de minister op verzoek van de Tweede Kamer aandacht besteedt. Samenvoeging van opdrachten kan door schaalvergroting gunstig zijn voor de aanbestedende diensten. Voor het MKB zijn die geclusterde opdrachten echter vaak te groot, terwijl zij prima op een onderdeel zouden kunnen meedingen. De minister heeft hier nog geen oplossing voor, blijkt uit het consultatiedocument.
Een ander discutabel punt is de geschiktheid. In de nieuwe regelgeving mag de aanbesteder pas bij werken boven de € 1,5 miljoen eisen stellen aan de financiële en economische draagkracht van bedrijven. Maar men kan bij minder grote opdrachten wel een hoge omzeteis stellen: tot 300% van de waarde van het werk. Ook hier zien we een belemmering voor het MKB.
Dan is er de integriteitsverklaring. Bij bepaalde categorieën opdrachten toetst het ministerie van Justitie bouwondernemers op hun integriteit. Bedrijven die naar aanleiding van de bouwaffaire een boetebeschikking hebben gekregen omdat ze hun boekhouding bij de NMa hebben ingeleverd, worden echter niet van de integriteitverklaring uitgesloten.
Consequenties
De nieuwe Aanbestedingswet zal een groot aantal onduidelijkheden wegnemen. Er komt meer overeenstemming in de aanbestedingsprocedures van de verschillende overheden, ook bij kleinere opdrachten. Nu hebben gemeenten, provincies en de landelijke overheid vaak heel verschillende procedures. De nieuwe wetgeving betekent een administratieve verlichting voor bouwondernemers. Stroomlijning van de aanbestedingen maakt het voor meer MKB-bedrijven mogelijk om mee te doen aan overheidsaanbestedingen. Het MKB kan echter wel last hebben van bijvoorbeeld de clustering van opdrachten en de hoge omzeteis die de opdrachtgever bij grotere werken mag stellen. Bouwend Nederland heeft onderzocht wat de beoogde omzeteis van 300% betekend zou hebben voor projecten die in het verleden zijn aanbesteed. Zo’n 25% van de omzet die aan het MKB was gegund, zou dan elders terecht zijn gekomen!
Mening van Bouwend Nederland
Bouwend Nederland kan zich in grote lijnen vinden in de manier waarop de minister de Aanbestedingswet wil uitwerken. Leek de wet in 2006 nog een veel te beperkt stuk regelgeving te worden, inmiddels is er veel verbeterd. Bouwend Nederland heeft meegewerkt aan het consultatiedocument en kan zich in grote lijnen vinden in de inhoud.
Bouwend Nederland blijft zich vanzelfsprekend inzetten om de voorstellen nog meer bij de belangen van de leden te laten aansluiten. Een voorbeeld is de clustering van werken. Als hierbij repeterende werkonderdelen voorkomen, pleit Bouwend Nederland ervoor om de eisen af te meten aan de waarde van dat werkonderdeel, en niet van de totale geclusterde opdracht.
Bouwend Nederland verzet zich ook tegen de ongeclausuleerde hoge omzeteis van 300% die nu bij de beoordeling van geschiktheid mogelijk is. Dat geldt eveneens voor het voornemen om drie referentieprojecten te kunnen eisen, nog een belemmering voor MKB-bedrijven om op grotere projecten in te schrijven.
Meer informatie
> Klik hier voor het consultatiedocument voor de Aanbestedingswet