BNR Bouwmeesters: bouwen zonder overlast

Door Redactie Bouwmeesters , 06 september 2018

BNR Bouwmeesters: bouwen zonder overlast

Hoe (ver)bouw je een gebouw dat altijd moet blijven draaien en zonder overlast? Het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, dat vandaag officieel door koning Willem-Alexander wordt geopend, is een goed voorbeeld van zo’n complex project. Dat was het onderwerp van BNR Bouwmeesters van maandag 3 september. 

Te gast in de studio waren:

- Willemineke Hammer, partner en architect bij EGM Architecten, verantwoordelijk voor het ontwerp;

- Menno Riemersma, directeur Nieuwbouw van het Erasmus Medisch Centrum (EMC).

Voorbeeldig project

“Een voorbeeldig project” noemde presentator Paul Laseur aan het slot van de uitzending de nieuwbouw voor het universitair medisch centrum in de Maasstad. En dat was niet alleen vanwege Riemersma trotse vaststelling dat het complexe project ‘binnen budget en binnen de tijd’ was gerealiseerd. Ook het verhaal van zijn gasten over wat er allemaal kwam kijken bij de bouw van het ruim 200.000 m2 grote complex midden in de Rotterdamse binnenstad, bracht de presentator tot die vleiende conclusie.

Weinig verloop en scheidingen

Beide studiogasten stonden ook uitvoerig stil bij waarom de realisering van het complex maar liefst twintig jaar in beslag nam. Dat het in ieder geval al die tijd niet schortte aan nauwe samenwerking tussen alle ‘kernspelers’ blijkt wel uit het feit dat, zoals Riemersma uitlegde, hij van al die partijen de enige was die niet de hele rit heeft meegemaakt. Als directeur Nieuwbouw trad hij aan toen zijn voorganger zes jaar geleden met pensioen ging. “Een hechte familie met weinig verloop en scheidingen”, concludeerde Hammer dan ook over alle betrokken partijen.

Hergebruik van materialen

Twintig jaar geleden kon de schop niet direct de grond in omdat er eerst ruimte moest worden gemaakt voor de nieuwbouw. De helft van het bijna zestig jaar oude Dijkzicht Ziekenhuis moest daarvoor worden gesloopt. Een klus die, lichtte Riemersma toe, drie jaar duurde vanwege de asbest die er in dat gebouw zat. Maar ook omdat het slopen duurzaam gebeurde met het oog op hergebruik van materialen. De lange voorbereidingstijd was ook nodig voor het verkrijgen van alle vergunningen.

Acht jaar bouwen

Bouwen terwijl het ziekenhuis gewoon moest kunnen doordraaien met zo min mogelijk overlast, vergde ook de nodige maatregelen. Zoals het verleggen van de hoofdentree en van parkeerplaatsen, loop- en fietsroutes, en ook het herorganiseren van de goederenstroom in en uit het ziekenhuis. Riemersma: “Alles moest worden omgelegd, en er moesten tijdelijke kantoren komen. En we wilden het in een keer goed doen, zowel voor medewerkers als voor patiënten, zodat we er voor de hele acht jaar dat we gingen bouwen mee vooruit konden.”

Fase nul

Deze ‘fase nul’, zoals Riemersma de jaren van voorbereiding noemt, slokte tien procent op van het totale bouwbudget van een miljard euro. Door nieuwe ontwikkelingen moest gaandeweg de bouw er ook nog het nodige aan het ontwerp van oorspronkelijk 185.000 m2 worden gesleuteld. Zoals de majeure ingreep in 2013, waarbij er een ‘thoraxcentrum’ als nieuw onderdeel aan het complex werd toegevoegd. Wat volgens Hammer bij alle aanpassingen onderweg enorm heeft geholpen is dat het EMC tijdens het bouwproces stevig vasthield aan een aantal uitgangspunten voor de nieuwbouw, zoals ‘de patiënt staat centraal’ en ‘efficiënte bedrijfsvoering’: “Dat stelde alle partijen in staat om elkaar te blijven bevragen en om dingen te toetsen aan die uitgangspunten.”

Hijsloods

Ballast Nedam en BAM die het nieuwe EMC in consortiumverband realiseerden, pasten diverse technieken toe om de overlast van de bouw tot een minimum te beperken, lichtte Riemersma toe. Zoals een speciale hijsloods bij de bouw van het 125 meter hoge torengebouw. “Daarmee konden we verdiepingen snel op elkaar stapelen, zodat het casco vlug op hoogte was en wind- en waterdicht. Alles wat je daarna aan de binnenkant doet, produceert weinig geluid en stof.

Hele stad is bouwplaats

De bouw van het casco ging ook vlot doordat bijna alle buitenwanden in prefab werden aangeleverd. Het gebruik van complete prefabmodules was logistiek niet haalbaar. “De optie van volledig modulaire bouw hebben we ook onderzocht. Dan was het nog sneller gegaan, maar dat was logistiek niet haalbaar. De omgeving was te dicht bebouwd voor de diepladers die daarvoor nodig waren geweest.” Hammer: “Bij zo’n groot project midden in de stad is eigenlijk die hele stad je bouwplaats. Zo waren er op Rotterdam-Zuid zones ingericht voor betonwagens die op afroep naar de bouwplaats in het centrum werden geroepen. Want je wil niet dat de Maastunnel vol staat met die wagens.”

Hotline tussen operatiekamer en aannemer

Het voorkomen van overlast tijdens de bouw maakt bij de aanbesteding als vraagspecificatie deel uit van het selectieproces. Riemersma: “We instrueerden de aannemer ook om vrachtwagens die binnenkwamen af te spuiten zodat die geen stofoverlast veroorzaakten. En voor het tegengaan van geluidsoverlast en trillingen keken we ook naar pauzes bij het heien. En bij heiwerkzaamheden was er een hotline vanuit de operatiekamer richting de aannemer.” Over de hele bouwperiode van acht jaar hoefde het werk maar drie keer te worden stilgelegd. “Minimaal”, oordeelde Riemersma tevreden.

Nieuwe bouwplannen

Voor de komende twintig jaar heeft het EMC alweer nieuwe bouwplannen voor andere gebouwen binnen het complex. Zoals de renovatie van het Sophia Kinderziekenhuis en van de medische faculteit. En mogelijk de bouw van een sciencepark samen met andere opleidings- en zorginstituten. Hiervoor werkt Riemersma met zijn team nu aan een nieuwe masterplan. Voor deze projecten zullen te zijner tijd nieuwe tenders worden uitgeschreven.

Luister hier naar de uitzending 


UTILITEITMARKT

Over de auteur

Redactie Bouwmeesters