COLUMN/ Met vallen en opstaan wijzer worden

Door Joke Geldhof , 11 oktober 2018

COLUMN/ Met vallen en opstaan wijzer worden

Het voelde een beetje of ik verdwaald was in de populaire serie Orange is the new black. Een overleg tussen de cellen, op de zevende verdieping van Toren D, in de Bijlmerbajes. Niet meer in bedrijf. Maar toch, de bedden stonden er nog, de deuren konden nog op slot en de tralies zaten nog voor de ramen. Drie dagen later startte de sloop van deze roemruchte gevangenis.

We - bouwers, ontwikkelaars, corporaties en bestuurders - hadden geen betere locatie voor ons overleg kunnen bedenken. We spraken namelijk over ‘circulair bouwen'. Bouwen met materialen die eerder al ergens anders voor zijn gebruikt. Een hot item, zeker met het Klimaatakkoord in het achterhoofd. Zeker nu we willen dat ons land in 2050 energieneutraal is. De Nederlandse economie moet dan een volledige ‘kringloopeconomie' zijn.

De Bijlmerbajes is een sublieme locatie om alle mogelijkheden op dat gebied toe te passen. Op de plek van de voormalige gevangenis in Amsterdam, Overamstel, verrijst een energieneutrale woonwijk met 1350 woningen, scholen, winkels, kroegen, restaurants, een hotel en veel kunst, design én groen. Voor de bouw van Bajes Kwartier, zoals de wijk gaat heten, wordt maar liefst 98 procent van de oude penitentiaire inrichting hergebruikt. Van de celdeuren worden brugdelen gemaakt, de tralies worden gebruikt als balkon en het beton zie je terug in de openbare ruimte.
Ik juich initiatieven die het gebruik van reguliere grondstoffen terug dringen van harte toe. Want met onze huidige levensstijl in Nederland hebben we namelijk maar liefst 3,5 planeten zoals de aarde nodig. Dat kan natuurlijk niet. Wereldwijd is de bouw goed voor de helft van al het grondstoffenverbruik. Gelukkig zijn er al tal van initiatieven om anders te bouwen. En daarom gaan we de bouw helpen.
Circulaire economie staat inmiddels bij negentig procent van alle gemeenten op de agenda. Koplopers zoals Amsterdam en Haarlem in onze provincie hebben al een circulaire visie ontwikkeld. De provincie Noord-Holland wil die beweging versnellen. Daarom hebben we met Bouwend Nederland afgesproken samen te werken aan de doelstelling om in 2050 geheel circulair te bouwen. Samen zetten we een aantal proefprojecten op waarbij we materialen zoveel mogelijk hergebruiken.
We zullen ongetwijfeld op drempels stuiten. Zo bleek bij de sloop van het grootste kantoorgebouw van Nederland, het oude CBS-gebouw in Voorburg, onder meer dat kozijnen en glas van de ramen lang niet altijd meer kunnen worden hergebruikt, omdat de isolatie-eisen intussen zijn aangepast. Ook veranderingen die door de jaren heen zijn doorgevoerd in het Bouwbesluit beperken hergebruik. Hogere isolatie-eisen. Gewijzigde deurhoogte. CE-certificering. Toch jammer als voor oude deuren van 2,10m niet zo makkelijk nieuwe toepassingen voorhanden zijn. Dat maakt hergebruik ongewild complex en duur. Daar moeten we met zijn allen, politiek en bouw, een mouw aan zien te passen.

Cruciaal wordt ook de invoering van een uniform grondstoffenpaspoort. Dan kan vooraf exact bekend zijn waaruit een later te slopen of transformeren gebouw precies bestaat en hoeveel grondstoffen het bevat. Dan kunnen architecten en bouwers in hun ontwerp rekening houden met de beschikbare materialen en eenvoudige demontage. Bij het schaarser worden van grondstoffen zal een grondstoffenpaspoort leiden tot hernieuwde waardebepaling van gebouwen. De stad als magazijn vol bruikbare grondstoffen.

Dus laten we snel ervaring opdoen met circulair bouwen. Drempels overwinnen en processen verbeteren. Fouten maken mag daarbij, want alleen met vallen en opstaan word je echt wijzer. Kunnen we het systeem en onszelf verbeteren. Dan kunnen we de doelstelling om in 2050 geen nieuwe primaire grondstoffen meer aan te boren gaan halen.


VEILIG WERKEN WETGEVING DUURZAAMHEID ENERGIEZUINIGE BESTAANDE BOUW CIRCULAIRE ECONOMIE DUURZAME BOUWPROCESSEN

Over de auteur

Joke Geldhof

Gedeputeerde Ruimtelijke ordening en Wonen van de provincie Noord-Holland