Voorzitter Vakgroep ONG Jan Bijker neemt afscheid op ‘symposium met inhoud’

Door Edgar van Niekerk , 21 september 2017

Voorzitter Vakgroep ONG Jan Bijker neemt afscheid op ‘symposium met inhoud’

“Het wordt een dag met inhoud”, zo trapt Stefan van Wieringen van het DNL Theatercollectief al rijmend en onder pianobegeleiding het afscheidssymposium van Jan Bijker af. Eind mei droeg Jan Bijker, na twaalfenhalf jaar voorzitter te zijn geweest van de Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer (ONG), de voorzittershamer al over aan zijn opvolger Harold Lever. Op donderdag 14 september jl. nam het Vakgroep- bestuur samen met de leden en genodigden feestelijk afscheid van Jan in het prachtige Slot Zeist. Op zijn nadrukkelijke verzoek werd het, inderdaad, een afscheid met inhoud.

Het programma startte daarom met een speciaal afscheidssymposium voor de leden en hun opdrachtgevers over de ‘Toekomst van de ondergrondse infra’. Verschillende sprekers, waaronder professor Alfons van Marrewijk, Alliander-directeur Rob Beukeboom en beleidsadviseur van de Vakgroep, Brenda Witzier, gaven hun beschouwingen op de successen die de Vakgroep onder leiding van Jan Bijker de afgelopen jaren behaalde, maar ook welke uitdagingen in de toekomst nog wachten.

De Vakgroep ONG van Bouwend Nederland verenigt de lidbedrijven die werkzaam zijn in de ondergrondse infrasector. Elektriciteit, gas, water, warmte, internet, het maken van grondboringen en droge bouwputten: het is voor heel veel Nederlanders vanzelfsprekend, maar niet voor de aanwezigen van het afscheidssymposium van Jan Bijker. Dit benadrukte dagvoorzitter Roelof Hemmen in zijn inleidende speech.

Net als veel andere deelsectoren in de bouw en infra, stellen ontwikkelingen en eisen op het vlak van technologie, verduurzaming en ketenintegratie de sector van ondergrondse netwerken en grondwaterbeheer voor nieuwe uitdagingen. “De ‘faalkosten’ (onnodige extra kosten die deze complexe, inefficiënte samenwerkingsprocessen met zich meebrengen) worden geschat op wel twintig tot dertig procent”, vervolgt Hemmen. “Het zegt iets over Jan dat hij niet alleen maar een borrel wilde als afscheid, maar zelfs als voorzitter-af deze uitdagingen nog aan de kaak wil stellen.”

Cultuurverschillen
Zo’n honderd deelnemers waren aanwezig: leden van de Vakgroep, maar ook opdrachtgevers, kennisinstituten, afgevaardigden van Bouwend Nederland en andere belangrijke stakeholders uit de sector. Na een kort openingswoord van Harold Lever is het de beurt aan de eerste ‘inhoudelijke’ spreker van de dag.

Rob Beukeboom is directeur Inkoop van netwerkbedrijf Alliander en werkt nauw samen met de Vakgroep om de samenwerking en innovatie binnen de keten te verbeteren. Beukeboom schetste een snel ontwikkelende sector, waarbij alle veranderingen (technologie, digitalisering, verduurzaming en procesmatige ontwikkelingen zoals combiwerk) vaak zorgen voor een gespannen relatie tussen opdrachtgever en –nemer. Desondanks leidde de samenwerking met de aannemers tot succes: uitvoeringscapaciteit werd verbeterd en processen werden gestroomlijnd. Maar, zo benadrukte Beukeboom, men is er nog niet: “Het is een misvatting dat dit makkelijk is. Je moet iets heel goed begrijpen om het te kunnen versimpelen.” Lees hier de presentatie.

De volgende spreker, Alfons van Marrewijk, is bijzonder hoogleraar Bedrijfsantropologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en werkte met zijn adviesbureau Paradox samen met de Vakgroep aan onder andere het ‘Innovatie Atelier’. Vanuit bedrijf antropologisch perspectief schetste Van Marrewijk hoe bepaalde tradities en aannames in organisaties verandering kunnen tegenhouden, en hoe dergelijke ‘inter-organisationele contexten’ binnen de keten zorgt voor zand in de motor. Het Innovatie Atelier, waaraan door de aannemers Gebr. Van der Steen en Siers werd deelgenomen, was een serie bottom-up samenwerkingspraktijken, die als doel hadden een cultuurverandering teweeg te brengen om zo het wederzijds begrip te stimuleren. Lees hier de presentatie.

Lucht erin houden
Dagvoorzitter Hemmen vereenvoudigde de conclusies snel tot een ‘maar dan betaal ik nog steeds dertig procent te veel’ en speelde daarop de bal, in de vorm van een ‘catchbox’ (gooi-microfoon) door aan het publiek. Uit de reacties vanuit de zaal viel op te maken dat men vooral vindt dat de opdrachtgevers de aanbestedingswet te letterlijk nemen en de bestaande langjarige contracten derhalve te ‘benauwend’ zijn, met ook nog eens zeer lage marges voor aannemers. De Alliander directeur stemde hiermee in, maar meende ook dat de onderlinge cultuurverschillen in de sector niet zomaar te overwinnen zijn. Het DNL Theatercollectief hield de lucht erin door de twee sprekers en de discussie muzikaal samen te vatten.

De laatste spreker van de dag was Brenda Witzier, beleidsadviseur opleidingen en sociale zaken bij de Vakgroep en die zich bezighoudt met alles wat de mens aangaat. De vraag die centraal in haar verhaal staat: ‘hoe zorgen wij er nu en in de toekomst voor dat wij voldoende goede en gekwalificeerde vakmensen hebben om dit mooie werk te doen?’

Kern is het faciliteren van leren en opleiden, vertelt Witzier, een thema waarvoor ze samen met Bijker een passie deelt. Ze laat de aanwezigen in het publiek vijf keer hun naam op een blaadje schrijven, waarvan één keer met de andere dan de schrijfhand. Wat blijkt: met herhalende oefeningen houdt een groot deel het snel voor gezien, maar bij de uitdagende andere schrijfhand, probeert iedereen het wel. Dus: blijven uitdagen! Ook werkten Witzier en Bijker samen mee aan landelijk uniforme leermiddelen voor de monteurs in de ondergrondse infratechniek waardoor herkenbaar en erkend opgeleid kan worden door aannemers én netbeheerders. Actieve activiteiten voor het vergroten van instroom en beperkt houden van de uitstroom zijn en blijven aandachtspunten voor de Vakgroep. Lees hier de presentatie.

Volgens Hemmen is er iets raars aan de hand met deze sector. De snel aantrekkende economie en veranderingen zoals de energietransitie, hebben forse impact op de sector. Opdrachtgevers maken zich vooral zorgen over de beschikbaarheid van voldoende personeel- en aannemerscapaciteit. Plannen voor versneld opleiden en efficiënter werken worden in hoog tempo gelanceerd en volgen elkaar op. Maar de échte noodzakelijke radicale veranderingen blijven uit. Opdrachtgevers en aannemers lijken elkaar gevangen te houden in oude denkbeelden, in onderling wantrouwen en traditioneel kosten denken. Dit zal moeten veranderen. Een definitief antwoord op de vraag hoe dit dan moet veranderen, blijft tijdens het symposium logischerwijs uit. Dit betekent niet dat de bijeenkomst onproductief of gespannen voelt. De verhalen van de sprekers benadrukken nog maar eens de noodzaak dat opdrachtgevers, de aannemerij en de Vakgroep hieraan samen moeten blijven werken en moeten blijven investeren in elkaar. Vooral met het oog op grote uitdagingen die de sector op zich af krijgt. Want zoals Jan Bijker altijd Einstein parafraseerde: ‘als je doet wat je altijd al deed, dan krijg je wat je altijd al kreeg’.

Hemmen kan hierna niet anders dan het symposium toepasselijk afsluiten door de microfoon te overhandigen aan de afzwaaiende en nieuwe voorzitter. Jan Bijker wenst Harold Lever ‘een boeiende toekomst’: “Veel veranderingen in de sector staan nog niet vast. Als Vakgroep kun je daar vorm aan geven. Daar is een belangrijke rol voor ons weggelegd.” Lever dankt hierop Bijker voor zijn betrokkenheid: “Ik neem zijn passie mee: kop ervoor en doorgaan”. We zijn druk bezig met alle uitdagingen die ons voorliggen en daar gaan we mee door. Jan Bijker krijgt het laatste woord: “Door continu op de ontwikkelingen en veranderingen in te spelen, heeft de Vakgroep 76 jaar na de oprichting van haar rechtsvoorgangers, nog steeds bestaansrecht en zijn we springlevend voor de toekomst.”

Slot Zeist, Zeist 14 september 2017

Over de Vakgroep ONG
De Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer van Bouwend Nederland verenigt bedrijven in de ondergrondse infra-sector. De Vakgroep behartigt de gezamenlijke belangen van leden en brengt leden in dialoog met stakeholders over de toekomst van de ondergrondse infra, de energietransitie, over cultuurverandering en samenwerking in de keten, continuïteit in werkaanbod, -capaciteit en aansluiting bij landelijke en regionale opleidingsbehoefte en aanbod, het beheren van gezamenlijke leermiddelen en examenproducten, certificering, wet- en vergunningstelsels of aanbestedingsreglementen. Lees verder



Over de auteur

E.J. (Edgar Joost) van Niekerk

Beleidsadviseur Marktaangelegenheden