Bouwend Nederland introduceert controleprotocol bij toepassing van de Wet Aanpak Schijnconstructies (WAS)

Door Jørgen Hulsmans , 30 november 2017

Bouwend Nederland introduceert controleprotocol bij toepassing van de Wet Aanpak Schijnconstructies (WAS)

Sinds 1 juli 2015 is de Wet aanpak schijnconstructies (WAS) van kracht. In die wet is voor opdrachtgevers een ketenaansprakelijkheid voor de betaling van het verschuldigd loon opgenomen. En dan niet alleen van het loon van een werknemer die bij u of uw directe onderaannemer in dienst is, maar ook van een werknemer, lager in de keten, die niet bij u in dienst is en misschien ook nog wel onder een andere cao valt.

In de wet is ook opgenomen dat opdrachtgevers de ketenaansprakelijkheid kunnen voorkomen door aan te tonen niet-verwijtbaar te hebben gehandeld. Daarmee worden zij ‘WAS-compliant’, wat zoveel wil zeggen als dat zij voldoen aan de WAS. Dat kan door een aantal preventieve, risico beperkende maatregelen te nemen.  De WAS geeft echter niet aan in welke gevallen niet-verwijtbaar is gehandeld en er is tot op heden nog geen jurisprudentie beschikbaar over dit onderwerp. Dit heeft tot gevolg dat opdrachtgevers niet met zekerheid kunnen stellen dat niet-verwijtbaar is gehandeld.

Bouwend Nederland heeft over de implicaties van de WAS in 2015 – en ook later – diverse informatiebijeenkomsten en workshops georganiseerd. Uit verschillende bronnen vernemen wij echter dat veel bedrijven zich niet of onvoldoende bewust zijn van de gevolgen die de WAS kan hebben voor hun bedrijfsvoering. Om de bedrijven te helpen meer zekerheid te verkrijgen is daarom in samenwerking met een aantal grote hoofdaannemers uit onze achterban een gezamenlijke aanpak ontwikkeld. Die is vervolgens ook bij een aantal kleinere ondernemingen getoetst op uitvoerbaarheid.

Gezamenlijke aanpak

Door de ontwikkeling van een gezamenlijke aanpak wordt in ieder geval een duidelijke standaard in de markt neergezet en worden de verschillen tussen risico beperkende maatregelen in het kader van de ketenaansprakelijkheid voor loon beperkt. Daarbij kunnen de aannemers profiteren van elkaars maatregelen in de keten van opdrachtnemers omdat de aannemers een grote poule aan opdrachtnemers delen.

Door te kiezen voor een risicogericht model waarbij maatregelen afhankelijk zijn van mogelijke risico’s bij opdrachtnemers, kunnen opdrachtgevers zich specifiek richten op opdrachtnemers waar de kans op het niet voldoen van het verschuldigd loon het grootst is. De gezamenlijke aanpak op basis van een risicogericht model zal leiden tot meer zekerheid tegen minder administratieve lasten.

Let wel: Het gebruik van het ontwikkelde model is niet verplicht, maar het helpt bedrijven wel om aan te tonen dat het in het kader van de toepassing van de WAS, maatregelen heeft genomen. Het gebruik van de contractuele bepalingen in combinatie met het controleprotocol wordt daarom wel geadviseerd!

Maatregelen

De Memorie van Toelichting bij de WAS geeft aan dat er diverse maatregelen genomen kunnen worden waarbij die maatregelen evenredig dienen te zijn met de omvang van de onderneming en de mogelijke risico’s.

Twee belangrijke maatregelen die worden genoemd zijn:

  1. het opleggen van afspraken in overeenkomsten met opdrachtnemers
  2. het uitvoeren van controles en checks bij opdrachtnemers

De gezamenlijke aanpak die Bouwend Nederland heeft ontwikkeld ziet dan ook op een combinatie van de twee bovengenoemde maatregelen: gezamenlijke contractuele bepalingen (1) en een controleprotocol (2).

Het risicomodel kan als volgt schematisch weergegeven worden.
Hierbij geldt dat het opleggen afspraken met de opdrachtnemers vooraf een vereiste is.

Het risicomodel is afhankelijk van diverse factoren zoals de sector waarin men werkzaam is, de mate waarin vooraf voorwaarden gesteld worden, de reputatie van een opdrachtnemer en de prijzen die voor de diensten worden betaald. Opdrachtgevers kunnen het risicomodel naar eigen inzicht inrichten zodat zijn specifieke risico’s optimaal in kaart kunnen worden gebracht.

(1) Gezamenlijke contractuele bepalingen

Om controles uit te kunnen voeren bij opdrachtnemers moeten hier wel vooraf afspraken over gemaakt worden in de overeenkomst met de opdrachtnemer. Deze afspraken moeten vervolgens bij verdere uitbesteding of bij het verder inlenen van personeel in de keten opgenomen worden via een zogeheten kettingbeding.

Om te voorkomen dat opdrachtnemers verschillende bepalingen verplicht moeten doorleggen in hun keten, zijn standaard bepalingen ontwikkeld. Als u deze bepalingen van toepassing wilt laten zijn tussen u en uw onderaannemer(s)/uitleners dan moet u deze bepalingen opnemen in het contract dat u met hen afsluit. Het is ook mogelijk om deze bepalingen op te nemen in uw algemene voorwaarden. 
De standaard bepalingen zijn opgenomen in het document: “Gezamenlijke contractuele bepalingen Wet aanpak schijnconstructies”.

(2) Controleprotocol WAS compliance

Uit het risicomodel van de opdrachtgever volgt bij welke opdrachtnemer de risico’s het grootst zijn.
De Memorie van Toelichting bij de WAS geeft aan dat maatregelen bij deze opdrachtnemers evenredig moeten zijn met de mogelijke risico’s.

Daar waar een gegrond vermoeden bestaat dat het verschuldigde loon niet wordt voldaan, worden controles ingesteld op basis van een controlemethodiek en volgt eventueel de gang naar de rechter.

Om opdrachtgevers de mogelijkheid te bieden om gelijkwaardige controles uit te kunnen laten voeren en om te voorkomen dat verschillende controles bij opdrachtnemers plaatsvinden, is een standaard controleprotocol opgesteld, genaamd “Controleprotocol WAS compliance”. Op basis van uitgevoerde controles volgens dit controleprotocol kunnen opdrachtnemers zich ook positief onderscheiden en aantoonbaar maken voor opdrachtgevers dat het verschuldigd loon is voldaan.

Als opdrachtgevers meldingen ontvangen dat opdrachtnemers het verschuldigd loon niet voldoen dan kan men dit op basis van een controle volgens het controleprotocol verifiëren.

Onderzoek naar effectiviteit

Uit diverse onderzoeken in het kader van de WAS blijkt dat opdrachtgevers vaak geen controles uit kunnen laten voeren bij opdrachtnemers omdat hier vooraf geen toestemming voor is gegeven. Dit is ook het geval geweest bij opdrachtnemers waarbij al een gegrond vermoeden was vastgesteld.
Dit had voorkomen kunnen worden als de contractuele bepalingen waren opgenomen in de overeenkomsten.

Ook blijkt dat bij veel van de gevallen die de afgelopen 2 jaar in de media zijn genoemd, de misstanden waren vastgesteld op het moment dat gebruik was gemaakt van het Controleprotocol WAS compliance.

Momenteel (najaar 2017) hebben er een 30-tal controles op basis van het protocol plaatsgevonden en kunnen diverse opdrachtnemers al aantonen dat het verschuldigd loon is voldaan. Bedrijven die nu reeds controles willen laten uitvoeren kunnen dit laten verzorgen door VRO Certification. Andere controle-instellingen die (gaan) voldoen aan de eisen om controles te mogen uitvoeren in dit kader zullen wij binnenkort gaan publiceren. Raadpleeg daarvoor onze speciale themapagina over de Wet Aanpak Schijnconstructies.

Bouwend Nederland Academy

Bouwend Nederland ondersteunt de leden met uiteenlopende cursussen. Deze worden aangeboden en georganiseerd door de Bouwend Nederland Academy. Ook voor dit onderwerp heeft de Academy een nuttige cursus ontwikkeld: “Aan de slag met…de Wet Aanpak Schijnconstructies (WAS)”.
Klik hier voor meer informatie over deze cursus, die desgewenst ook in-company kan worden verzorgd.


WETGEVING

Over de auteur

J.J. (Jorgen) Hulsmans

Beleidsmedewerker Sociale Zekerheid