Utiliteitmarkt

De utiliteitsbouwmarkt staat onder druk. Er worden minder nieuwe kantoren gebouwd, maar de transformatie van kantoren naar andere functies neemt toe. Er wordt meer geïnvesteerd in de bestaande voorraad, en minder nieuwbouw plaatsvinden. Winkels op slechte locaties staan vaker leeg, maar op goede locaties blijft de vraag groot. Veel scholen zijn technisch verouderd en niet meer functioneel, maar de wil en middelen om te investeren ontbreken vaak nog. Door veranderingen in de bekostiging van zorg staat de productie onder druk, maar door onder andere de vergrijzing neemt de vraag naar zorgvastgoed op termijn toch toe.

Kantorenmarkt

Momenteel neemt de kantorenleegstand nog steeds toe. De hoge leegstand leidt tot terughoudendheid over nieuwe ontwikkelingen bij gemeenten en investeerders. In juni 2012 is het convenant aanpak leegstand kantoren getekend. Bouwend Nederland constateert dat dit de goede ingrediënten bevat om op termijn marktherstel te bevorderen: nieuwbouw op goede locaties blijft mogelijk, en de investeringen in de kwaliteit en duurzaamheid van bestaande kantoren nemen toe. Er komt meer ruimte om kantoren om te bouwen naar een andere functie, en vaker wordt de beslissing genomen om gebouwen te slopen. Zo kan er een nieuw evenwicht op de markt ontstaan.

Situatie
De gemiddelde kantorenleegstand bedraagt momenteel ongeveer 15%. Door de afgenomen vraag staan ook de prijzen van kantoren flink onder druk, en moeten veel eigenaren/beleggers afwaarderen op hun bezit. Hun mogelijkheden tot investeren nemen hierdoor af. Inmiddels ziet Bouwend Nederland dat door de dalende prijzen nieuwe marktpartijen wel willen gaan investeren in kantoren of het ombouwen van kantoren.

Consequenties
De bouwproductie op de kantorenmarkt is de afgelopen jaren ongeveer gehalveerd: van één miljard euro naar minder dan 500 miljoen euro. Wel begint er langzaam een kanteling plaats te vinden, waarbij meer geïnvesteerd wordt in de kwaliteit van bestaande kantoren en in het ombouwen van leegstaande kantoren naar andere functies.

Standpunt
Bouwend Nederland vindt dat het convenant aanpak leegstand kantoren een solide basis biedt om de kantorenmarkt beter te gaan laten functioneren. Door te komen tot transparantere waarderingen van commercieel vastgoed kan het vertrouwen herstellen. Nieuwbouw moet blijven kunnen, ook om het vestigingsklimaat aantrekkelijk te houden. Daarnaast moet het vanzelfsprekend worden dat eigenaren investeren om hun bestaande kantoren aantrekkelijk en duurzaam te houden.

Winkelvastgoed

Een groot aantal gemeenten maakt zich zorgen over toenemende winkelleegstand. Als gevolg daar van stagneren nieuwe ontwikkelingen en herzien gemeenten hun ruimtelijke plannen. Om tot goede oplossingen te komen en gebieden te revitaliseren, is een groot aantal partijen met elkaar in gesprek gegaan. Bouwend Nederland wil tot afspraken komen die helder zijn, waarop investeerders ruimtelijke- en investeringsbeslissingen kunnen nemen en waarmee gemeenten hun beleid goed kunnen invullen.

Situatie
In een aantal gemeenten neemt de vraag naar winkelvastgoed zodanig af, dat soms wel 25% van alle winkels leegstaat. In sommige straten is de leegstand zelfs boven de 70%. Op A-locaties is er nog wel veel vraag naar winkelruimte, en stappen investeerders graag in.

Consequenties
De investeringen in nieuw winkelvastgoed nemen af, en ook de investeringen in bestaande winkelgebieden staan onder druk. Hierdoor neemt het bouwvolume van winkelvastgoed significant af.

Standpunt
Bouwend Nederland vindt dat winkellocatiebeleid en winkelleegstand maatwerk op lokaal niveau vraagt. Een landelijk kader met aanbevelingen kan handvatten bieden, maar moet bovenal ruimte bieden voor gemeenten en marktpartijen om hun lokale situatie en wensen te betrekken. Te meer nu niet duidelijk is welk deel van de leegstand wordt veroorzaakt door de economische crisis, en welk deel door veranderend koopgedrag van consumenten. Daarnaast moet voor ogen gehouden worden dat er nog talloze locaties zijn waar de vraag naar winkelruimte heel groot is. Daar ligt wel degelijk nog een nieuwbouwopgave.

Scholenbouw

In Nederland staan ongeveer 10.000 schoolgebouwen. Het overgrote deel van die scholen, zeker in het basisonderwijs, is technisch verouderd en heeft een ongezond binnenklimaat. Kinderen presteren slecht in zulke gebouwen, en docenten worden eerder ziek en overspannen. Gemeenten geven ieder jaar minder geld uit aan onderwijshuisvesting, terwijl de noodzaak tot investeren ieder jaar verder oploopt. Bouwend Nederland vindt dat een land dat als kennisland voorop wil lopen, veel meer hoort te investeren in de kwaliteit en functionaliteit van schoolgebouwen. Want de gebouwen moeten er zijn om leerlingen en docenten te helpen het beste uit zichzelf en elkaar te halen.

Situatie
Investeringen in scholen vinden relatief gezien maar mondjesmaat plaats: in het huidige bouwtempo zou een school zeker 100 jaar moeten meegaan. De kwaliteit die er binnen het huidige bekostigingssysteem kan worden gerealiseerd past daar echter niet bij. Daarnaast worden scholen steeds intensiever gebruikt, bijvoorbeeld voor buitenschoolse opvang. Veel gebouwen zijn hier eigenlijk niet voor geschikt. Het is hoog tijd voor een kwaliteits- en duurzaamheidsimpuls in de bestaande gebouwen.

Consequenties
De investeringen in scholen blijven achter. De bouwproductie is al jaren relatief stabiel, maar op een te laag niveau om de kwaliteit te verbeteren. Docenten en kinderen zitten daarom te vaak in gebouwen die hen ziek maken en die het leer- en ontwikkelproces frustreren.

Standpunt
Bouwend Nederland vindt dat het bekostigingsmodel van onderwijsvastgoed in het primair- en voortgezet onderwijs flink op de schop moet. De normvergoedingen zijn niet reëel, sluiten niet goed meer aan bij de eisen die tegenwoordig aan scholen worden gesteld en tot slot moet zowel het budget voor nieuwbouw als onderhoud in één hand komen.

Zorgvastgoed

De komende jaren gaat de financiering van de zorg en van zorgvastgoed flink veranderen. Dat leidt tot onzekerheid en daarmee enigszins stagnerende investeringen in zorgvastgoed. Op de lange termijn neemt de vraag naar zorgvastgoed toe. De grens tussen zelfstandig wonen en verzorgd wonen vervaagt. Verpleeg- en verzorgingshuizen worden specialistischer en kleinschaliger, wat zijn weerslag heeft op het zorgvastgoed. Bouwend Nederland ziet kansen voor de hele bouwsector: er moet de komende decennia nog flink wat nieuw zorgvastgoed gebouwd worden, talloze bestaande woningen worden aangepast en bestaande zorginstellingen verbouwd worden. Wel moeten er nog een aantal vraagstukken rond de financiering worden opgelost.

Situatie
In Nederland staat ongeveer 52 miljoen vierkante meter zorgvastgoed. De afgelopen jaren breidt het vastgoedgebruik door de zorg zich uit met 800.000 vierkante meter per jaar. Onder druk van demografische ontwikkelingen en medische ontwikkelingen zal de vraag naar zorg toenemen. Dit heeft invloed op de vraag naar zorgvastgoed. Daarnaast verandert de visie op zorgvastgoed flink; de eisen die aan gebouwen, leefkwaliteit en duurzaamheid worden gesteld zijn niet meer dezelfde als in de jaren ’60 of ’70.

Consequenties
De vraag naar zorgvastgoed neemt de komende jaren fors toe. In hoeverre die vraag gerealiseerd wordt, hangt af van beleidskeuzes van dit Kabinet en volgende Kabinetten. Wel is duidelijk dat een fors deel van de gebouwenvoorraad verouderd is en steeds verder functioneel ongeschikt wordt. Ook op het gebied van duurzaamheid moet nog een flinke slag gemaakt worden.

Standpunt
Bouwend Nederland vindt dat gebouwen, zeker voor kwetsbare groepen, moeten bijdragen aan het welbevinden van diegenen die er verblijven. Dat betekent dat er in de bestaande gebouwenvoorraad een kwaliteitsslag gemaakt moet worden. Daarnaast moeten de knelpunten rond bekostiging van langdurige zorg zo snel mogelijk worden opgelost, zodat instellingen goed onderbouwde investeringsbeslissingen kunnen nemen.



Contactpersoon

Martijn Verwoerd

Beleidsadviseur

Interessante publicaties

    Bouwen doen we samen

    01 november 2017

     Nederland is nog lang niet af. We willen wonen in kwalitatief goede, betaalbare woningen in aantrekkelijke wijken, dorpen en steden. We willen ons veilig en betrouwbaar kunnen verplaatsen van A naar B. We willen de CO2-uitstoot  terugdringen en ons energieverbruik verlagen.

    Download


    Agenda Woning- en utiliteitsmarkt

    11 oktober 2016

    De agenda Woning- en utiliteitsmarkt van Bouwend Nederland vormt het beleidskader voor alle verenigingsonderdelen van Bouwend Nederland. Het legt de ambities en de doelstellingen van Bouwend Nederland voor de komende drie jaar vast. Het geeft lidbedrijven, bestuurders, medewerkers en stakeholders inzicht in de inhoudelijke koers en in de doelen.

    Download


    Update schoolgebouwen

    25 juni 2014

    Het afgelopen jaar zijn er goede vorderingen gemaakt om de randvoorwaarden voor investeringen in schoolgebouwen te verbeteren. Bouwend Nederland heeft daar een actieve rol in gespeeld. Tijd voor een tussentijdse balans. Wat is er tot nu toe bereikt op het gebied van schoolgebouwen?

    Download