Wat komt er op u af in de komende raadsperiode?
Wat voor soort huizen bouwen we voor de bewoners van Nederland? Nu, in 2010, zijn we vooral druk bezig met het inhalen van achterstanden uit het verleden. Mede onder invloed van de economische situatie is er sprake van een stagnerende woningmarkt en blijkt het wegwerken van deze achterstanden heel erg moeilijk. De woningmarkt is een bijzondere markt omdat het product ‘woning’ in een basisbehoefte van iedereen voorziet, maar het aanbod van woningen van nature traag reageert op de vraag ernaar. Woningen zijn plaatsgebonden, kapitaalintensief en moeilijk te vervangen. En de vraag naar woningen is bovendien ook nog eens onderhevig aan sterke veranderingen in kwaliteitsverwachtingen en bestedingspatronen van de gebruiker. We proberen nu een inhaalslag te maken, maar dat moet natuurlijk wel gebeuren met het oog op de toekomst.
Demografische krimp
En die toekomst zal er niet voor elke gemeente hetzelfde uitzien. De komende dertig jaar krijgt Nederland te maken met een sterke vergrijzing. In alle delen van Nederland neemt het aandeel ouderen toe. Het zuiden van Limburg, Zeeland, Drenthe en het oosten van Groningen en Gelderland hebben relatief de meeste ouderen. In sommige delen is het aandeel 65-plussers hier zelfs meer dan 30 % in 2040. Het aantal inwoners van Nederland blijft de komende decennia nog stijgen, maar er zijn grote regionale verschillen. De bevolkingskrimp die zich nu al voordoet aan de randen van Nederland, zal zich meer landinwaarts uitbreiden. De Randstad groeit echter door.
Het aantal huishoudens zal daarentegen nog verder toenemen. Dat komt doordat de huishoudens gemiddeld kleiner worden. Dit is een trend die voortkomt uit de verandering van de verhouding tussen ouderen en jongeren in de bevolkingssamenstelling, waarbij het aantal ouderen de komende decennia stijgt, maar ook aan de steeds grotere woonwensen van de Nederlanders.
Waarschijnlijk neemt de bevolking tot 2025 af in meer dan de helft van de huidige gemeenten. Overigens behoeft bevolkingsdaling op zich geen probleem te zijn. De groei van het aantal huishoudens concentreert zich in de Randstad en stedelijke gebieden en in een aantal groeikernen. Het verschil in de bevolkingssamenstelling tussen stad en platteland zal toenemen en de verschillen in de woningvoorraad zullen daarop aansluiten. Dat betekent ook dat ruimtelijke tegenstellingen op de woningmarkt steeds nadrukkelijker zullen worden. Gebieden waar vraag en aanbod met elkaar in overeenstemming zijn liggen naast gebieden met een gespannen woningmarkt. Dat betekent verschillen in bouwopgave en beleidsintensiteit. Daarbij is het van groot belang oog te hebben voor de woonwensen en -behoeften van de bevolking.
Waar kunnen wij u bij helpen?
Voor de bouwopgave zal de nadruk niet alleen op de kwantiteit, maar op de kwaliteit van het woningaanbod liggen. Aansluiten op de woonwensen van bewoners van straks. Met de toenemende individualisering van het huishoudentype is het bovendien belangrijk meer mogelijkheden te bieden aan bewoners om de woning naar eigen wensen aan te passen en uit te breiden.
Daarnaast zal de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad op peil gebracht moeten worden in alle gebieden: stedelijke gebieden, krimpgebieden en groeikernen. De specifieke wensen op de woningmarkt zijn alleen op lokaal en niveau goed in te schatten en in te willigen. Gemeenten en lokale partijen hebben de belangrijkste instrumenten in handen om met elkaar te zorgen voor een aantrekkelijk woonklimaat. De woningmarkt beperkt zich niet tot de gemeentegrens! Om overinvesteringen te voorkomen, is het belangrijk dat gemeenten scherper de regie moeten voeren waar nog mag worden gebouwd en waar niet. Regionale samenwerking is daarbij onontbeerlijk. Bovenlokaal beleid is een belangrijke randvoorwaarde voor een structureel en gefundeerd beleid dat een afdoende antwoord biedt op de bevolkingsontwikkeling.
Bouwend Nederland wil graag de helpende hand bieden bij het realiseren van een kwalitatief hoogstaande woningvoorraad. Daarbij denken wij dan vooral aan:het samenbrengen van marktpartijen en overheden. In veel gemeenten vindt al regelmatig overleg tussen gemeente en Bouwend Nederland plaats in het zogenoemde Gemeentelijk Bouwoverleg. Dit overleg heeft tot doel te komen tot concrete samenwerking tussen Bouwend Nederland en de betreffende gemeente die een win-win situatie moet opleveren op het vlak van samenwerking. Kennisuitwisseling en informatievoorziening zijn belangrijke bouwstenen voor dit overleg.
Relevante dossiers/links op dit onderwerp
Bouwend Nederland: Dossier gemeentelijk bouwoverleg
VNG: Dossier krimp
VROM: Dossier Bevolkingsdaling
CBS: Regionale prognose bevolkingsopbouw; 2009 - 2040
CBS: Regionale prognose huishoudens; 2009 - 2040
RIGO Research en Advies: Woningmarktonderzoek
ABF Research: Demografie & Wonen