Particulier opdrachtgeverschap, kansrijk segment in de woningbouwmarkt
Het beeld bestaat dat zelf een droomwoning (laten) ontwerpen én bouwen vooral is weggelegd voor woonconsumenten in de top van hun woonloopbaan. Maar ook starters kunnen met particulier opdrachtgeverschap (PO) - individueel of collectief als groep van opdrachtgevers - hun droom tot werkelijkheid maken. Want bij een slimme aanpak is de prijskwaliteitverhouding optimaal binnen het eigen budget. Dus dat PO vooral in het hoge segment geprogrammeerd kan worden kan als een misverstand worden opgevat. Daarnaast is gebleken dat diegene die met PO hebben gebouwd meer binding met huis en buurt hebben, dus PO biedt sociaal en fysiek beleid in één. Collectief PO geeft daarnaast ook nog eens extra mogelijkheden voor voorzieningen, zoals kinderopvang, een gemeenschappelijke tuin of zelfs een zwembad. Gebruiksduurzaam is PO zeker, milieuduurzaam ook, vaak meer dan het bouwbesluit.
PO kan ook in de bestaande woningvoorraad worden toegepast. Woningen kunnen worden verbeterd bij verkoop met PO. Dit kan in goedkope segmenten met zelfbouw door de PO-er (‘kluswoningen’ ) en ook in duurdere segmenten, bijvoorbeeld door het vertikaal samenvoegen van portiekflats tot een herenhuis.
Particulier opdrachtgeverschapmaakt een groter deel van de markt uit dan volgens de productie (10%) blijkt. Er worden te weinig kavels voor PO aangeboden en vaak wordt alleen het duurste marktsegment bediend. Van de nieuwbouwvraag maakt PO circa 25% tot 30% van de markt uit. Per gemeente en locatie zal dit verschillen. Maar de vraag is groot genoeg voor meer PO-projecten. Tijdens de recessie is het aantal afgegeven bouwvergunningen voor PO nauwelijks gedaald, terwijl de markt voor nieuwe projectmatig ontwikkelde koopwoningen bijna halveerde.
Gemeente faciliteert
Regelgeving voor PO moet niet te strak zijn. Er moet voldoende ruimte geboden worden om aan de gewenste keuzevrijheid van de eigenbouwers te kunnen voldoen. Sturing van de ruimtelijke kwaliteit van PO door gemeenten is zeker gewenst maar met mate, vooral op locaties voor een doelgroep van PO die juist “maximale”vrijheid wil in keuze van architectuur. Gemeenten moeten zorgen een transparant beleid met meer PO-kavels, duidelijke bebouwingsregels en één loket. Wil het woonbeleid voor PO slagen dan zal ook ruimtelijke ordening en grondzaken PO-proof moeten werken. Voor CPO-groepen is ook onafhankelijke bouwbegeleiding wenselijk, waarvoor de gemeente een faciliterende rol kan nemen. De onafhankelijke bouwbegeleiding kan ook worden verzorgd door een gespecialiseerd bureau, bouwbedrijf, ontwikkelaar of corporatie.
Rijksbeleid stimuleert PO
Het rijksbeleid is sinds 1999 gericht op stimulering van PO om de keuzevrijheid van consumenten te vergroten en ook meer ruimtelijke differentiatie in de leefomgeving te verkrijgen. Er is een doel van 30% PO van de nieuwbouw gesteld. Dit bleek in de VINEXperiode 2000-2005 zeer lastig te bereiken (het aandeel PO daalde zelfs). Met de woningbouwafspraken voor 2005-2010 was 20% PO streefcijfer. Gemeenten werden gestimuleerd om meer PO te bouwen dan ze voor die tijd deden. Voor elke PO woningen extra werd een bijdrage van 1.600 euro toegekend. CPO is vanaf 2007 met een extra budget door het rijk gestimuleerd. De middelen worden door provincies op projectbasis over gemeenten verdeeld en zijn vooral bedoeld om de startfase van CPO voor de PO-ers financieel te ondersteunen (begeleiding, organisatiekosten). Deze rijksbijdragen zijn in het kader van bezuinigingen inmiddels bijna beëindigd. Om de positie van PO op de markt voor bouwkavels te versterken heeft het rijk met de Grondexploitatiewet de gemeenten een extra instrument gegeven. Met de Grexwet kan de gemeente bij grondexploitatie door ontwikkelaars of corporaties een deel kavels voor PO voorschrijven in het exploitatieplan of in de samenwerkingovereenkomst.
Visie van Bouwend Nederland
PO is een vanzelfsprekende markt en klantengroep van leden van Bouwend Nederland. Bouwend Nederland onderschrijft het stimuleringsbeleid van de rijksoverheid. Aandachtspunt is dat in het rijksbeleid te veel de nadruk wordt gelegd op het telkens opnieuw volledig ontwerpen van de woning, zowel bij individuele als bij collectieve PO. Dit terwijl kosten- en tijdbesparende innovaties vanuit de projectmatige en catalogusbouw ook goed inzetbaar zijn bij PO. PO kan dus verder ontwikkeld worden waarbij keuzemogelijkheden, kostenbesparing en behoud van bouwvolume hand en hand gaan. Hier ligt een gemeenschappelijk belang voor woonconsumenten, overheden en Bouwend Nederland.
Meer informatie
Voorbeelden van PO en CPO en meer informatie zie: www.vrom.nl en www.iceb.nl (informatie centrum eigen bouw), www.vng.nl. (vereniging Nederlandse gemeenten
Vervolg 2010