Samenwerkingsvormen

Om als (kleine) bouwonderneming of ZZP’er in de bouw een bijdrage te kunnen leveren aan de versterkingswerkzaamheden in het aardbevingsgebied, kan het raadzaam om met meerdere partijen een samenwerking aan te gaan. Kleine bedrijven en ZZP’ers hebben vaak niet de mankracht om zo’n opdracht alleen uit te voeren. Er bestaan verschillende mogelijkheden waarin een dergelijke samenwerking kan worden gegoten, afhankelijk van de reden en het doel van de samenwerking. Op deze pagina treft u enkele samenwerkingsvormen aan waaraan u kunt denken voor bouwwerkzaamheden in het aardbevingsgebied.

Ondernemerscoöperatie

Een ondernemingscoöperatie is een samenwerkingsverband, waarbij de kracht is gelegen in de samenwerking tussen meerdere ondernemers om een bepaald doel te realiseren. De ondernemers behouden hierbij hun zelfstandigheid.

Voor kleine bouwondernemingen en ZZP’ers kan de ondernemerscoöperatie een geschikte vorm zijn om samen te werken aan de herstel- en versterkingswerkzaamheden in het aardbevingsgebied. De leden van de ondernemerscoöperatie kunnen gezamenlijk binnen de coöperatie een bepaalde klus of project uitvoeren, die zij alleen niet kunnen aannemen of uitvoeren. Voor de klant heeft dat als voordeel dat hij één aanspreekpunt heeft en meer zekerheid heeft over het op tijd afronden van het project.

Een coöperatie is een onderneming die wordt bestuurd en gefinancierd door leden die gebruik maken van die onderneming. De kracht van de coöperatie is gelegen in de samenwerking om een bepaald doel tot stand te brengen. Een ondernemerscoöperatie is een bijzondere vereniging met dat belangrijke verschil dat een coöperatie wel winst mag uitkeren aan de leden. Daarnaast kent de coöperatie net als de vereniging twee organen, namelijk de algemene ledenvergadering en een bestuur.

Leden en bestuur coöperatie
De ondernemerscoöperatie wordt bestuurd en gefinancierd door de leden, de ondernemingen dan wel ZZP’ers die lid zijn van de ondernemerscoöperatie. Alle leden hebben in de algemene ledenvergadering elk één stem. De leden kunnen eenvoudig toe- en uittreden, omdat er sprake is van een lidmaatschap. Aan het toetreden en uittreden kunnen wel eisen worden gesteld.

Het bestuur van de coöperatie vertegenwoordigt de coöperatie en houdt zich bezig met de dagelijkse gang van zaken.

Aansprakelijkheid
Bij ontbinding van de coöperatie kunnen de leden aansprakelijk zijn voor de tekorten. Dat geldt ook voor oud-leden die minder dan één jaar geleden lid waren. Op grond van de wet kan er gekozen worden voor drie regelingen voor aansprakelijkheid voor de leden:

  • De wettelijke aansprakelijkheid (WA);
  • De beperkte aansprakelijkheid (BA);
  • De uitgesloten aansprakelijkheid (UA).

Tenzij de statuten anders bepalen zijn de leden ieder voor gelijke delen aansprakelijk voor het tekort (WA). De aansprakelijkheid kan worden beperkt (BA) of worden uitgesloten (UA). Achter de naam van de coöperatie moet worden vermeld of sprake is van WA, BA of UA.
In het geval van UA is de alleen nog de rechtspersoon zelf aansprakelijk voor tekorten.

De bestuurders van de coöperatie zijn in beginsel niet aansprakelijk. Dit kan anders zijn bijvoorbeeld in geval van ernstig verwijtbare onbehoorlijke taakvervulling, als de loonbelasting en sociale premies niet zijn afgedragen, etc.

Voordelen en nadelen
Als voordeel van een ondernemerscoöperatie kan worden genoemd dat door de samenwerking tussen de leden een doel kan worden bereikt dat als kleine onderneming/ZZP’er lastig kan worden gerealiseerd. Een ander voordeel is dat de winst bij een coöperatie flexibel kan worden verdeeld. Daarnaast is het democratisch gehalte bij een coöperatie hoog doordat elk lid in de ledenvergadering een stem heeft. Alle leden zijn niet alleen lid en financier zijn, maar hebben ook zeggenschap. Bij grotere coöperaties kan de ledenbetrokkenheid en interne democratie juist een knelpunt zijn en slagvaardig handelen in de weg staan. Een ander nadeel kan zijn dat de leden in beginsel op grond van de wet aansprakelijk kunnen worden gesteld, maar deze aansprakelijkheid kan geheel dan wel gedeeltelijk worden weggeschreven.

Kijk voor meer informatie op de website van het Ondernemersplein.nl.
Download meer informatie over de ondernemerscoöperatie van de website van de Hanzehogeschool Groningen.

Arbeidspool

De arbeidspool is een samenwerkingsvorm die ondernemers de mogelijkheid biedt om samen op te trekken als het gaat om het in- en uitlenen van personeel. De arbeidspool is een samenwerkingsvorm die ondernemers de mogelijkheid biedt om samen op te trekken als het gaat om personeel. Een arbeidspool kan een oplossing zijn in geval van het creëren van werkgelegenheid, voor het duurzaam inzetten van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt om daarmee te voldoen aan de verplichtingen in het kader van de Participatiewet en de Wet banenafspraak, dan wel te voldoen aan de social return voorwaarden in aanbestedingen. Een arbeidspool kan ook worden ingezet in het kader van personeelsbeleid: het rouleren van personeel in geval van herplaatsing dan wel loopbaanontwikkeling, het opvangen van pieken in het werk, bijvoorbeeld bij seizoenswerk, etc.

Oprichting en inrichting
Een arbeidspool wordt opgericht en ingericht door verschillende ondernemers gezamenlijk die hiermee een bepaald doel willen realiseren. Dit is volledig vormvrij, de wet kent de term arbeidspool niet Het inrichten van een arbeidspool vraagt veel uithoudingsvermogen van ondernemers naast het runnen van hun eigen bedrijf. Belangrijk is dat er een leading onderneming is die de andere ondernemers kan meenemen (verwijzing Oden, Beukeveld en van der Woude, zie link aan einde van arbeidspool). Een arbeidspool wordt in de praktijk vaak gegoten in de vorm van een stichting en soms een coöperatie. . De ondernemers bepalen zelf welke vorm zij het meest geschikt vinden.

Arbeidspool als werkgever
In de meeste gevallen komen werknemers in dienst van de arbeidspool en zijn zij werkzaam op basis van een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht waarbij de arbeidspool als formele werkgever fungeert. De aangesloten ondernemers bij de arbeidspool kunnen deze werknemers vervolgens inlenen voor de duur van een project, voor een opdracht of voor het opvangen van pieken in de bedrijfsvoering. De werknemers blijven in dienst van de arbeidspool en worden uitgeleend aan de onderneming. Dit kan in de vorm van detachering, uitzending, collegiale in- en uitlening, etc. Voor het inhuren van deze werknemer betaalt de onderneming de arbeidspool een vergoeding. De arbeidspool als formele werkgever kan ook de begeleiding en opleiding van de werknemers voor zijn rekening nemen. De werknemers in de pool vallen onder de cao van de branche waarin zij te werk worden gesteld. (link naar site bouwend Nederland).

Voor wat betreft de inrichting en de organisatie van een arbeidspool gelden geen wettelijke eisen, partijen zijn hierin vrij.

Download meer informatie over de arbeidspool van de website van de Hanzehogeschool Groningen.

Consortium

Een consortium is een samenwerkingsverband van tijdelijke aard vaak opgericht voor een specifiek project. Als het project is afgerond, houdt het consortium op te bestaan.

Een consortium in de bouw is een vorm van samenwerking waarbij meerdere (kleine) bouwondernemingen en ZZP’ers hun krachten bundelen en in gezamenlijkheid werken aan één groot project. Door de kennis en kunde van de verschillende samenwerkingspartners bij elkaar te brengen, kan een groot organisatie-overstijgend project worden gerealiseerd en kunnen schaalvoordelen worden behaald. De ondernemingen behouden elk hun zelfstandigheid en identiteit, maar werken samen aan het project. Het consortium wordt opgericht voor de duur van het project. Als het project is afgerond, eindigt ook het consortium.

Vorm van het consortium
De term consortium heeft geen wettelijke definitie en een in de wet vastgelegde structuur. Een consortium is in feite een samenwerkingsvorm waarbij meerdere private partijen op grond van vooraf gemaakte samenwerkingsafspraken voor gezamenlijke rekening en risico een gemeenschappelijk project uitvoeren, vaak van tijdelijke aard.

Afhankelijk van de omstandigheden kan voor de samenwerking in een consortium worden volstaan met het vastleggen van de afspraken in een samenwerkingsovereenkomst.
Het consortium kan naast de samenwerkingsovereenkomst ook in de vorm worden gegoten van een aparte juridische entiteit waarin de samenwerkende partijen deelnemen. Voor het uitvoeren van de samenwerking in de vorm van een juridische entiteit, zijn verschillende rechtsvormen mogelijk, bijvoorbeeld een maatschap of vof, stichting, vereniging, coöperatie of een BV.

Kijk hier voor meer informatie over mogelijke rechtsvormen.

Samenwerkingsovereenkomst
De samenwerkingsafspraken zijn bij een consortium zeer van belang. De tussen partijen overeengekomen afspraken worden opgenomen in de consortiumovereenkomst of samenwerkingsovereenkomst. In deze overeenkomst leggen de samenwerkende partijen vast onder welke voorwaarden ze gezamenlijk het project gaan uitvoeren. Dit kunnen afspraken zijn over de verdeling van risico’s, de taakverdeling tussen partijen, de bijdrage in de kosten van alle partijen en de verdeling van de resultaten, de besluitvorming, de (onderlinge) aansprakelijkheid, beëindiging van het consortium, etc.

Aansprakelijkheid en risicoverdeling
Wanneer meerdere partijen met elkaar gaan samenwerken, is het van belang dat aspecten als aansprakelijkheid en de verdeling van risico’s e.d. goed zijn geregeld. In het geval het consortium volstaat met het vastleggen van de afspraken in een samenwerkingsovereenkomst, dient hierin de aansprakelijkheid te worden opgenomen. In het kader van aanbestedingsprocedures wordt vaak de eis gesteld dat alle deelnemende partijen aan het consortium elk hoofdelijk aansprakelijk zijn.

In het geval het consortium in een bepaalde rechtsvorm is gegoten, gelden de wettelijke regels van de gekozen rechtsvorm.

Raamcontract of raamovereenkomst

Een raamovereenkomst is een contract tussen aanbestedende dienst(en) en ondernemer(s) waarin verschillende voorwaarden worden vastgelegd met als doel het plaatsen van toekomstige aanbestedingsopdrachten.

Een raamovereenkomst is een specifieke vorm van samenwerking tussen bouwondernemingen enerzijds en aanbestedende dienst(en) anderzijds. De raamovereenkomst zelf is geen opdracht, maar een voorbereidende stap voor het plaatsen van opdrachten. Door het sluiten van een raamovereenkomst kunnen toekomstige opdrachten worden aangetrokken.

De overeenkomst
Een raamovereenkomst is een schriftelijke overeenkomst tussen één of meer aanbestedende diensten en één of meer ondernemers met als doel het plaatsen van toekomstige opdrachten. Voor de looptijd van de overeenkomst wordt een aantal voorwaarden vastgelegd, zoals prijs, kwaliteit, hoeveelheid, aansprakelijkheid, intellectuele eigendom en levertijd, waaronder de opdrachten zullen worden gegund. Raamovereenkomsten kunnen voor een periode van maximaal 4 jaar worden gesloten. Voor opdrachten binnen de raamovereenkomst moeten de raamcontractanten in de gelegenheid worden gesteld om een offerte uit te brengen.

Voordeel van een raamovereenkomst is dat bij een nadere opdracht snel een eenvoudig offerte- en gunningstraject kan worden doorlopen, omdat in de raamovereenkomst al een groot aantal voorwaarden is overeengekomen waaronder toekomstige opdrachten worden gegund. Op deze manier kan op korte termijn een opdracht worden gegund. Het nadeel van raamovereenkomsten met meerdere ondernemers is dat geen zekerheid bestaat over de gunning van de opdrachten, terwijl de ondernemers wel tijd en geld moeten investeren om partij bij de overeenkomst te worden.

Gunning nadere opdrachten
Wanneer een ondernemer die partij is bij een raamovereenkomst, een nadere aanbestedingsopdracht wordt gegund, dan krijgt deze ondernemer te maken met aanbestedingsvoorwaarden. Voor meer informatie over de aanbestedingsvoorwaarden kunt u terecht op de site van Bouwend Nederland.

Kijk voor meer informatie over aanbesteding en raamcontracten op de website van PIANOo.

Aanbesteding en mededinging bij samenwerkingsvormen

Voor u als ondernemer in de bouwsector is het verkrijgen van opdrachten van groot belang voor het voortbestaan van de onderneming. Aanbestedingen bieden u als ondernemer kansen, maar brengen ook risico’s met zich mee waar u op bedacht moet zijn. Door de vele regels die gesteld worden aan u als onderneming, voornamelijk op het gebied van afspraken omtrent samenwerking, is het belangrijk dat u weet wat wel en niet mag. In het bijzonder als u samenwerkingsvormen aangaat.
Als u wilt nagaan of u het kartelverbod en de mededingingsregels niet overtreedt, is het sterk aan te raden om juridisch advies in te winnen bij een deskundige om de samenwerkingsafspraak te beoordelen.

Verschillende samenwerkingsvormen bij een aanbesteding
Kunt u een opdracht niet zelfstandig uitvoeren? Dan bestaat er de mogelijkheid om samen met een concurrerend bedrijf in te schrijven op een aanbesteding. Mocht u hiervoor kiezen dan zijn de regels van de combinatieovereenkomst van toepassing. Het is uw eigen verantwoordelijkheid aan deze regels te voldoen. Mocht u de regels overtreden dan loopt u kans om boetes opgelegd te krijgen voor overtreding van het kartelverbod.

Mededinging en het kartelverbod
Het is belangrijk om als ondernemer in de bouwsector maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Hierbij is mededinging een van de belangrijkste kernwaarde. Bedrijven mogen geen misbruik maken van onderlinge afspraken, fusies of hun overwicht op de markt. Dit heeft een slechte invloed op de concurrentie en is daarmee slecht voor de economische groei. De mededingingsregels moeten er voor zorgen dat er op de markt een goede en gezonde concurrentie gehandhaafd blijft. U als ondernemer moet vrij zijn om in uw onderlinge relaties, of in uw relaties met derden, zelf het marktgedrag te bepalen, en om dit te kunnen realiseren moeten de mededingingsregels misbruik van economische machtsposities en concurrentiebeperkende gedragingen wegnemen. Deze laatste, ook wel het kartelverbod genoemd, is voor u van belang bij de eventuele samenwerking die u met concurrenten aan zou willen gaan.
Het Mededingingsbeleid is daarom gericht op goede concurrentieverhoudingen tussen ondernemingen.

Wat is een kartel?
Een kartelafspraak is een afspraak tussen ondernemingen die de concurrentie verhindert, beperkt of vervalst. Dit soort afspraken zijn verboden. Afspraken die hieronder vallen zijn bijvoorbeeld prijsafspraken, het onderling verdelen van de markt, of het boycotten van bepaalde leveranciers of afnemers. Ook vallen afspraken tussen leveranciers en afnemers hieronder, een voorbeeld is de afspraak over de verkoopprijs voor de consument.


Kijk op de site van Pianoo voor meer informatie over de regelgeving omtrent mededinging.

Samenwerkingsafspraken die wel zijn toegestaan
Niet alle afspraken zijn kartels. Ondernemers mogen wel afspraken met elkaar maken als zij geen concurrenten van elkaar zijn. Als MKB'ers wel concurrent van elkaar zijn mogen er soms ook afspraken gemaakt worden. Dit kan als zij vallen onder een vrijstelling voor kartelafspraken. Deze vrijstelling is in het leven geroepen om voor kleine(re) ondernemingen de onderhandelingspositie ten opzichte van grote ondernemingen te verbeteren, door gezamenlijk op te trekken.

Ook kan het zijn dat ondernemingen precies hetzelfde besluit nemen, zonder dat zij hierover afspraken hebben gemaakt. Bijvoorbeeld als de ene onderneming de prijs verhoogt, verhoogt de concurrentie de prijs ook. Zolang zij dit elkaar van tevoren niet laten weten, is dit niet verboden. Hieronder volgt een aantal andere uitzonderingen op het kartelverbod.

Algemene vrijstelling
Wanneer een afspraak tussen ondernemers bijdraagt aan de economische of technische vooruitgang, dan kan deze zijn toegestaan. Daarbij moet een redelijk deel van de voordelen van de samenwerking voor de afnemer zijn. Verder mag de afspraak niet verder gaan dan nodig en moet er ruimte blijven voor concurrentie. Het ACM heeft richtsnoeren gepubliceerd voor toegestane samenwerkingsafspraken.

Bagatelvrijstelling
In sommige gevallen is het toegestaan voor kleine ondernemers om afspraken te maken. In welke gevallen dat zo is, kunt u vinden op de site van de Rijksoverheid. Ondernemers mogen dan kartelafspraken maken als zij onder andere aan deze voorwaarden voldoen:

  • Niet meer dan 8 bedrijven kunnen aan de afspraken meedoen;
  • Zij moeten maximaal een jaaromzet hebben van €5.500.000 bij goederen;
  • Zij moeten maximaal een jaaromzet hebben van €1.100.000 in alle andere gevallen.