• Home
  • Actueel
  • Nieuws
  • Digitalisering als enabler voor circulariteit, volop raakvlak maar soms nog lastig toe te passen

Digitalisering als enabler voor circulariteit, volop raakvlak maar soms nog lastig toe te passen

donderdag 3 juni 2021

Willemijn Visscher

verenigingsmanager Regio Noord
Afbeelding Digitalisering als enabler voor circulariteit, volop raakvlak maar soms nog lastig toe te passen

Op 11 mei, 26 mei en 1 juni zijn er drie sessies gehouden met als thema 'Digitalisering als enabler voor circulariteit'. Vanuit het programma Brainr (een initiatief van BuildinG, Bouwend Nederland en partners) nodigden de afdelingen Groningen en Drenthe i.s.m. NICE (Noordelijk Innovatielab Circulaire Economie) deelnemers uit om in gesprek te gaan over dit thema.

Toekomstverkenning Nu Bouwen Aan Morgen

De sessies starten met het aankaarten van de toekomstverkenning Nu Bouwen Aan Morgen. Na het tonen van onderstaand introductiefilmpje werd stil gestaan bij de grote opgaven waar we met elkaar voor staan, en het stuk onzekerheid wat dit met zich meebrengt. 

De toekomstverkenning draagt bij aan het creëren van bewustzijn om mee te denken en te investeren in de toekomst. Digitalisering speelt een grote rol binnen deze thema's en wordt gezien als middel om toekomstgerichte stappen te kunnen zetten, en niet als doel op zich. Het bewustzijn en de noodzaak om actief aan de slag te gaan met digitalisering, blijkt erg groot. Welke stappen er precies gezet kunnen worden en hoe zich dit verhoudt tot circulariteit was niet altijd even helder en werd hierna tijdens de sessies toegelicht.

Digitalisering in de bouw- en infrasector

In april 2021 verscheen ‘Op weg naar een Digitale Bouw’, uitkomst van een groot onderzoek naar digitalisering in de bouw. In het onderzoek zijn leden bevraagd over hun houding en strategie ten aanzien van digitalisering én over hun verwachtingen voor de komende jaren. Belangrijke uitkomst: met digitalisering kun je je onderscheiden van concurrentie.

Lees hier het rapport ‘Op weg naar een Digitale Bouw’ of download de uitkomsten per ledengroep.

Het onderzoek is een vervolg op een eerder digitaliseringsonderzoek dat in 2018 gehouden is onder leden en niet-leden. Leden zijn positief over de ontwikkelingen op het gebied van digitalisering. Met name kleinere bedrijven zijn de afgelopen twee jaar hard aan de slag gegaan met het digitaliseren van diverse werkprocessen. Waar in 2018 zo’n 23% een vastgesteld digitaliseringsbeleid had, is dat in 2020 gegroeid naar 32%. In het verlengde hiervan is ook de stijging van het aantal gedigitaliseerde bedrijfsprocessen onder deze groep leden het grootst, met name op het gebied van facturatie. Daarnaast gaven de leden aan dat duurzaamheid en circulariteit op nr. 3 staan wat betreft 'belangrijkste thema's binnen het bedrijf', en daaropvolgend op nr. 4 werd digitalisering genoemd. De noodzaak om actief met deze thema's aan de slag te gaan werd beaamd door de deelnemers. 

Noorderlijk Innovatielab Circulaire Economie (NICE) over de circulaire economie

Alex van Oost nam de deelnemers mee in de diverse ontwikkelingen op het gebied van circulariteit in de bouw en infrasector. In Noord-Nederland is men al een aantal jaren bezig met circulaire economie. Dit gaat verder dan alleen het grondstoffenvraagstuk - energie, waarde creatie, cultuur en gezondheid zijn samenhangende thema's. Voor de bouw is er een analyse gemaakt van de grondstoffenstromen. Slechts een heel klein deel van de materialen wordt nog hergebruikt, downcycling of slopen en verbranden van materiaal is veel voorkomend. 

In Noord-Nederland komt uit ‘de stedelijke mijn’ voor het grootste gedeelte beton vrij. Op productniveau komen er ook allerlei materialen vrij, zoals dakpannen en kozijnen. Bij NICE willen ze inzichtelijk maken wat er aan grondstoffen en materialen vrij komt, waar en wanneer. Om die reden is het Urban Mine dashboard ontwikkeld: 

Per sessie werden er diverse projecten getoond ter illustratie van een circulaire werkwijze, waarbij digitalisering een grote rol speelt. Volledig circulair bouwen vergt tijd en een investering, digitalisering van materiaal (materialenpaspoort) kan hier enorm bij helpen. Door bijvoorbeeld intensiever te werken met BIM en dit te koppelen aan Madaster kunnen er grote stappen gezet worden. NICE denkt graag mee bij het anders inrichten van de werkprocessen.

Exponentieel denken helpt bij het zien van de mogelijkheden van digitalisering als enabler voor circulariteit

Bureau Sound nam de deelnemers mee in het exponentiele denken. Exponentiele groei van een bepaalde ontwikkeling kan lijden tot disruptie. Wanneer een lelie in een vijver exponentieel groeit zodat de vijver na 30 helemaal dichtgegroeid is, dan is de vijver op dag 29 nog half vol. Een hele tijd lijkt er dus niets aan de hand te zijn, maar op het laatste moment gaat het hard en is de groei niet meer bij te houden.

De deelnemers zien de steeds grotere rol van digitalisering, maar kaarten ook aan dat de 'human touch' erg belangrijk is. Het zal het vakmanschap ondersteunen, en juist om die reden moet het omarmd worden. Ook door het toe te passen in het kader van de Wet Kwaliteitsborging biedt het kansen. En wanneer we kijken naar het eerder genoemde materialenpaspoort, biedt dit ook mogelijkheden om met deze data de milieu-impact te berekenen. Verdergaand, na het berekenen van de milieu-impact kun je ook de restwaarde van een gebouw berekenen. Een koppeling met de bruggenbank zou ook welkom zijn, dat levert een stuk efficiëntie op. Vanuit de infrasector wordt er al veel aandacht besteedt aan het hergebruik van materiaal, en alhoewel het denkbaar is om garanties af te geven op terugname van bijvoorbeeld een asfaltweg blijft het lastig om te beslissen met welk systeem er dan het beste gewerkt kan worden. De opdrachtgevers vragen nog niet om vergaande digitalisering, en het gebrek aan standaarden zorgt voor een extra belemmering. Neemt niet weg dat de deelnemers mogelijkheden zagen om digitaler en circulairder te gaan werken, maar dat de omstandigheden nog niet altijd optimaal zijn. 

Data kan steeds meer leidend worden in de bouw- en infrasector, en biedt mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen. Vanuit Brainr zal er een vervolgsessie georganiseerd worden om samen met een groep koplopers dit thema verder uit te diepen en de mogelijkheden voor nieuwe verdienmodellen samen te verkennen.