BNR Bouwmeesters: een gastcollege over PFAS

donderdag 28 november 2019
Afbeelding BNR Bouwmeesters: een gastcollege over PFAS

Iedere bouwer heeft ermee te maken, maar niet iedereen weet wat het is: PFAS. Om opheldering te geven over wat PFAS is, waarom het een schadelijke stof is en wat we eraan kunnen doen, sloot prof. dr. Jacob de Boer aan bij de Bouwmeestersuitzending van maandag 25 november.

Te gast was:

Prof. dr. Jacob de Boer, hoogleraar milieuchemie en toxicologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

VU-gebouw

Iedere week begint de gast met een bouwsucces en -flater dat ze zelf hebben meegenomen. In het geval van Jacob de Boer is dat één en hetzelfde gebouw: “Ik werk in het O|2 Labgebouw van de Vrije Universiteit en ik vind het een mooi gebouw met veel laboratoria. We zijn er erg blij mee. Wel vervelend dat ze vergeten zijn de gasleiding aan te leggen.”

PFAS

Het is een inmiddels beruchte term in de bouwwereld: PFAS, voluit geschreven ‘Poly- en PerFluor Alkyl Stoffen’. Professor doctor Jacob de Boer doet er al twintig jaar intensief onderzoek naar. Volgens hem is een deel van de PFAS bewust geproduceerd en in de grond terechtgekomen, maar is het voornamelijk een tussenproduct: “Denk aan Chemours in Dordrecht. Zij maken de antiaanbaklaag teflon en daar komt een hoop PFAS bij vrij.” Dat is an sich geen probleem, zolang het niet in ons milieu terecht komt. Maar dat gebeurde toch. “Legaal zelfs”, voegt De Boer toe. Het gevolg is dat te veel PFAS in de grond terecht is gekomen. Het daar laten zitten en er niet meer naar omkijken, is volgens De Boer ethisch problematisch: “Een deel bereikt mogelijk het grondwater, daar moeten we voor uitkijken. Maar het is ook gevaarlijk voor arbeiders die met de grond te maken hebben. PFAS zijn namelijk kankerverwekkend.” De professor ziet daarom een belangrijke rol voor de overheid: “Die moet ervoor zorgen dat dit soort gifstoffen niet in het milieu terechtkomen.”

Schatting van Sweco

Ingenieursadviesbureau Sweco heeft in een onderzoek aangetoond dat bijna vierhonderd plekken in Nederland een verhoogd risico hebben op PFAS in de grond. Het gaat voornamelijk om oefenterreinen van de brandweer. De Boer is sceptisch over dit ‘onderzoek’: “Het is eigenlijk een schatting, er zijn namelijk geen metingen gedaan. Het is een mooi punt om te beginnen, maar uiteindelijk moeten we meten.” De hoogleraar is wel blij met de extra aandacht die PFAS door dit soort onderzoeken krijgt: “Het kabinet heeft besloten deze stoffen uit te faseren. Dat is een mooie eerste stap.” Om helemaal van PFAS af te komen, moet er nog veel gebeuren: “Allereerst moet regelgeving internationaal zijn, anders waait buitenlandse PFAS gewoon onze kant op. Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat bedrijven niet voor elk verboden stofje een legale variant verzinnen die net zo schadelijk is.”

Meetmethoden

Binnen de PFAS-discussie is niet alleen het gekozen beleid een twistpunt. Ook de meetmethoden liggen onder vuur. Zo komen verschillende laboratoria uit bij verschillende resultaten omdat ze andere meetmethoden gebruiken. De Boer noemt dit een onderwerp dat hem aan het hart gaat: “Wij zijn constant bezig met het organiseren van studies tussen laboratoria. Verschillende methoden zijn prima, maar het resultaat in een laboratorium in Zweden moet in principe hetzelfde zijn als die van een laboratorium in Japan.” Toch ziet hij weinig heil in een standaard meetmethode: “Het probleem daarbij is dat als die afwijkt, dat iedereen er dan naast zit.” De Boer weerlegt het argument dat Nederland ‘streng’ zou meten: “Dat kan niet. Je meet of je meet niet. Normen kunnen strenger zijn dan elders, en dat is in Nederland wel het geval.” De Boer noemt die norm een politieke keuze. Die keuze leidt vervolgens tot de uiteenlopende metingen: “Onze norm zit erg dicht bij de nul. Als het om zulke verwaarloosbare eenheden gaat, is het niet gek dat resultaten met 100% van elkaar afwijken.”

Nieuwe norm

Op 1 december komt de nieuwe normering op tafel. De verwachting is dat veel bouwgrond die nu niet gebruikt mag worden, dan weer bruikbaar is. De Boer is gematigd optimistisch over de nieuwe situatie: “De problemen van de bouw zijn dan voorlopig de wereld uit. Maar op den duur moet men iets doen aan de productie en vooral de lozing van PFAS.”

Beluister de volledige uitzending.