COLUMN / Op naar de volgende crisis?

Door Rolf Koops , 22 maart 2018

COLUMN / Op naar de volgende crisis?

Bouwinnovatie en conjunctuur gaan niet hand in hand, integendeel. Zit het economisch tegen, dan hebben bedrijven geen geld om te innoveren. En trekt de markt aan dan ontbreekt het ze aan tijd voor vernieuwing, want dan moet de productie omhoog. Let wel, dit geldt voor fundamentele of radicale innovatie, dus niet voor incrementele of stapsgewijze vernieuwing. Want kleine stappen binnen bestaande processen en kaders worden er eigenlijk voortdurend gezet om tijd en geld te winnen. In de die zin is de bouw zelfs reuze innovatief. Maar systeemsprongen blijven uit; iedereen ‘suboptimaliseert’ op z’n eigen eiland in de keten, zowel toeleveranciers en bouwers als architecten en installateurs. 

Hoe komt dat nou en is het erg? Om met het laatste te beginnen: ja, het hollen of stilstaan-ritme in de bouw leidt tot hoge maatschappelijke kosten en kapitaalvernietiging. Is het crisis, dan hebben bedrijven in de sector weinig vet op de botten. Ondernemers gaan begrijpelijkerwijs voor safe en zijn voorzichtig met het aantrekken van mensen. In magere tijden raakt de sector dus veel vakmensen kwijt en is er ook nauwelijks jonge instroom doordat ouders kinderen afraden voor een bouwopleiding te kiezen. Maar eens de economie weer opbloeit wordt weggesaneerde productiecapaciteit node gemist. Levertijden van heipalen en andere bouwmaterialen lopen snel op. Busjes voeren buitenlandse klussers aan. En opdrachtgevers die in de crisis het ene na het andere aanbestedingsvoordeel incasseerden klagen nu over onredelijke prijzen of aannemers die ‘met een vork schrijven’.

Zo belanden we met z’n allen in de vertrouwde ‘circle of blame’ van architect, overheid, opdrachtgever, aannemer, constructeur en toeleverancier. Het ligt altijd aan een ander in de keten en we proberen allemaal ons straatje schoon te vegen. Rekeningen uit de crisistijd worden vereffend en contracten worden almaar dikker omdat alle spelers de toenemende risico’s het liefst elders willen parkeren. Juristen en accountants varen er wel bij.

Een onderschatte complicatie bij dit alles is ‘time to market’ voor nieuwe product-markt combinaties. In andere sectoren is het heel normaal dat je vier tot vijf jaar nodig hebt om een nieuw en beter product te ontwikkelen. Denk aan onderzoek, patenten, testen, valideren, certificeren en marketing. Maar in de bouw moet het morgen klaar en is er steevast te weinig tijd, geld en opschaling om nieuwe, betere en goedkopere spullen echt uit te ontwikkelen en met goede service en garanties in de markt te zetten. Tegen deze achtergrond wordt vaak geroepen dat nieuwe toetreders in het grote marktpotentieel van de bouw zullen stappen. Ikea, Google of…? Het lijkt mij heel interessant, maar ik zie het nog niet één, twee drie gebeuren. Hoe zou dat komen?

Al met al een somber beeld? Te somber? Misschien wel. Maar het punt is dat als we als sector blijven doen wat we deden, we krijgen wat we kregen en we met z’n allen dus onherroepelijk op de volgende crisis afstevenen. Met oplopende grond- en huizenprijzen, tekort aan vakmensen en goede spullen, en laagste prijs voor kwaliteit. En dat kunnen we ons simpelweg niet permitteren. Daar zijn de opgaven voor de bouw te belangrijk voor. Dan denk ik aan kwantiteit; bijvoorbeeld voldoende betaalbare woonruimte voor iedereen. Maar nog meer aan de kwalitatieve uitdagingen voor onze sector, zoals gasloos, energieneutraal én circulair bouwen. Of wat dacht u van de enorme opgave om woningen levensloopgeschikt te maken voor zorgvragers en ouderen die niet meer naar een tehuis kunnen.

Ik zal op deze plek de komende tijd proberen in kaart te brengen aan welke knoppen we kunnen draaien om uit de geschetste spiraal te komen. Ik denk daarbij aan thema’s als:
- innovatie, pilots en opschaling
- regels die werken en regels die belemmeren
- nieuwe technologie en nieuwe doelgroepen
- innovatie en de kracht van de propositie
- open data en kennisdeling
Maar overall staan voor mij twee zaken buiten kijf. Ik vat het samen in één zin: we moeten samen systematisch aan een concrete innovatieagenda werken, waarbij de waarde voor de eindgebruiker/klant in alles sturend is.
 




Over de auteur

Rolf Koops

Directeur-bestuurder Stichting BuildinG