Duurzame inzetbaarheid kun je leren

Door Redactie, 16 november 2018

Duurzame inzetbaarheid kun je leren

Krapte op de arbeidsmarkt en doorwerken tot je 68ste maken het onderwerp duurzame inzetbaarheid belangrijker dan ooit. Dat bleek ook uit de enorme belangstelling voor het congres ‘Duurzame inzetbaarheid kun je leren’. Op 8 november kwamen honderd HR-managers en leidinggevenden samen in het Auditorium van Bouwend Nederland in Zoetermeer om van vijf topsprekers alles te leren over gezond blijven, plezier houden in je werk, een leven lang leren en omgaan met stress.

Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie in Tilburg en directeur van NeuroCognitive Center Netherlands, beet het spits af. “Welke vaardigheden maken je succesvol in de breedste zin van het woord?” Dat zijn cognitieve en mentale flexibiliteit, het vermogen om impulsen te onderdrukken en het kunnen gebruiken van je werkgeheugen. Deze vaardigheden zijn allemaal aan hetzelfde gebied in de hersenen gerelateerd: de prefrontale cortex. Dit gebied kun je zelf ontwikkelen door een ‘EFFECT-programma’. Sitskoorn: “Doe regelmatig iets nieuws, slaap acht uren, concentreer op één taak tegelijk in plaats van te multitasken, beweeg een uur per dag en besef dat je vandaag dingen moet doen en laten als je in de toekomst iets wilt bereiken. En tot slot: neem voor al deze dingen de tijd. Uiteindelijk worden het gewoontes en worden ze gemakkelijker.”

Een leven lang ontwikkelen

De tweede spreker Jos Sanders, lector Een Leven Lang Ontwikkelen aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, vraagt: “Hoe krijg je dit verhaal van Sitskoorn nu in de bouwkeet? Hoe motiveer je medewerkers om nieuwe vaardigheden te leren? Niet iedereen heeft goede ervaringen met onderwijs op school, dan is de stap om te gaan leren moeilijker.” Aan werkgevers de taak daar positieve leerervaringen tegenover te zetten. “Leervrees en examenvrees zien we regelmatig bij laaggeschoolde ouderen”, zegt Sanders. “Zorg er dan voor dat de volgende leerervaring leuk, nuttig en daadwerkelijk zinvol is voor die persoon.” Dat kan door de leerervaring klein en concreet te maken, zonder enge examens. Leren hoeft niet in een klaslokaal, juist op de werkplek zijn er veel mogelijkheden. “Zelfregie is ook belangrijk”, voegt Sanders toe. “Overleg met een medewerker wat zijn taken zijn en wat de ontwikkelingen in het bedrijf zijn. Vraag hem of haar: waarop ben je inzetbaar, waarop minder, wat zou je willen en wat kun je leren? Als iemand zelf heeft bedacht welke richting hij op wil, is de kans groter dat het een positieve leerervaring wordt.”

Begeleiden

Marinka Kuijpers, bijzonder hoogleraar loopbaanontwikkeling en loopbaanbegeleiding in het beroepsonderwijs aan de Open Universiteit, legt uit dat mensen hun keuzes maken met twee denksystemen. Het eerste denksysteem is snel en gebaseerd op voorkeuren, ervaringen en intuïtie en is niet helemaal betrouwbaar. Het tweede systeem werkt langzaam en kost moeite om aan te zetten. “Dat is de eerdergenoemde prefrontale cortex”, legt Kuijpers uit. “Die helpt bij zelfreflectie en het snappen wat je écht belangrijk vindt. Dit deel van de hersenen is pas volledig ontwikkeld als je 25 jaar oud bent. Voor jongeren die van het vmbo of mbo komen is het moeilijk om die prefrontale cortex zelf aan te spreken. Daar moeten ze in begeleid worden.”

Beloon inzet

Hier ligt een uitdaging voor de HR-managers in de zaal, vindt Kuijpers. Zij kunnen medewerkers stimuleren proactief te worden. Positieve ervaringen helpen om het zelfbeeld, netwerk, opleidingsbeeld en prestatiebewijs van een persoon te vergroten. “Sommige mensen hebben een fixed mindset: de overtuiging dat een dubbeltje nooit een kwartje wordt. Anderen hebben een growth mindset: je kunt alles worden als je maar je best doet. Managers kunnen hun medewerkers helpen naar een growth mindset door niet op prestatie te belonen, maar op inzet. Geef feedback op het proces, niet op het product. Daarmee versterk je medewerkers.”

De centrale boodschap in de beide inleidingen van Marinka Kuijpers en Jos Sanders was: Geef mensen inzicht in de ontwikkelingen in het bedrijf en de rol die zij daarin kunnen spelen. Begeleid hen bij het maken van keuzes ten aanzien van de manier waarop zij die rol kunnen invullen. Leren doe je niet alleen op school; zorg voor positieve ervaringen. Daar ligt een rol voor de P&O-ers in de bouw en infra.

Uitrusten

De middag wordt afgesloten door stressexperts Caroline Hamming en Suzan Kuijsten. Stress is geen probleem op zich, drukken ze de aanwezigen op het hart. Het helpt ons om dingen voor elkaar te krijgen, zoals een sprintje naar de bus. Bij stress maakt je lichaam allerlei hormonen aan, die helpen focussen op een probleem. Daarna worden er weer nieuwe hormonen ingezet om te herstellen. “Herstel is van cruciaal belang voor de vitaliteit van medewerkers. Het grootste herstel vindt plaats in je slaap, maar je moet ook overdag op gezette tijden goed uitrusten. Dus zonder ondertussen op je telefoon te kijken”, zegt Kuijsten.

Maak herstel belangrijk

Wie te weinig herstelt, gebruikt het noodaggregaat van het lichaam. Daardoor ontstaan er uiteindelijk klachten als slecht slapen, ziekte, moeite hebben met loslaten, emotioneler reageren en hoofdpijn. “Het stress-systeem is geen all you can eat service”, zegt Hamming. “Werkgevers kunnen stress verminderen door een duidelijke strategie, structuur, een fijne werkcultuur, genoeg mensen en middelen en realistische doelstellingen. Verminder prestatiedruk door op het proces te richten in plaats van op het eindresultaat en maak herstel belangrijk. Vraag bijvoorbeeld niet ‘wat heb je dit
weekend gedaan’, maar ‘ben je goed uitgerust dit weekend’. Dat kan al een hoop verschil maken.”

Hamming en Kuijsten wijzen er tot slot op dat het belangrijk is dat mensen zelf de regie in handen te nemen in hun leven voordat zij in een burn-out komen. HR-managers kunnen medewerkers stimuleren de regie te nemen en te houden en hen begeleiden in hun keuzes, met name ten aanzien van opleiding en ontwikkeling.



Contactpersoon bij dit bericht

Fenneken Lamaker

Beleidsadviseur