Mass-customisation helpt bouw industrialiseren

Door Redactie Bouwmeesters , 22 november 2018

Mass-customisation helpt bouw industrialiseren

Dat er in de bouw een cultuur heerst die vernieuwing in de weg staat klopt niet, weet Maurice van Sante, senior econoom Bouw & Vastgoed van ING zeker. “Bouwbedrijven innoveren weinig, niet omdat de sector wars is van vernieuwing, maar omdat de marktstructuur van de bouw innovatie belemmert”, aldus Van Sante als auteur van het rapport “Bouw digitaliseert volop maar industrialiseert nauwelijks”, dat ING Economisch Bureau op 12 november publiceerde. Maar om sneller nieuwbouwwoningen te realiseren, zijn beiden nodig. Die ‘mass-customisation’ lukt met robotica zoals metselrobots en 3D printen in combinatie met prefab.

Inhaalslag

“Geen andere sector adopteerde de mobiele telefoon zo snel als de bouw”, illustreert Van Sante de onjuistheid van de vaak gehoorde uitspraak dat de bouw krampachtig vasthoudt aan traditionele werkmethodes. De bouw maakt de laatste jaren een inhaalslag op het gebied van digitalisering, luidt een belangrijke conclusie in het rapport. Een medewerker in de bouw heeft nu in euro’s uitgedrukt tien keer meer software tot zijn beschikking dan twintig jaar geleden. Juist mede door die digitalisering is de productiviteit in de bouw harder gegroeid dan in andere sectoren in Nederland. Van Sante: “Juist in de bouw, waar ieder project vaak opnieuw ontworpen wordt, levert digitalisering (BIM) veel voordelen op. Het maakt het ontwerpen efficiënter en bouwfouten worden al in de ontwerpfase opgemerkt.” Maar industrialisatie van het bouwproces blijft nog achter. “Heeft een bouwmedewerker voor circa 10.800 euro aan machines tot zijn beschikking, in de industrie is dat circa tien keer zoveel.”

Groeiende productiviteit

Dat de arbeidsproductiviteit in de bouw sinds 2014 tot halverwege 2018 met bijna veertig procent is gestegen, komt overigens grotendeels doordat de bouwproductie flink is aangetrokken, licht Van Sante het rapport toe. Bedrijven krijgen weer meer opdrachten en kunnen zo hun personeel doelmatiger inzetten. Het lijkt er echter op dat de groeiende productiviteit niet alleen conjunctureel gedreven is maar deels ook structureel dankzij digitalisering en efficiëntere bouwmethodes. Maar om het doel van 75.000 nieuwbouwwoningen per jaar te halen, moet de productiviteit in de sector verder omhoog” aldus Van Sante.

Massa-maatwerk

Dat industrialisatie in de bouw nog nauwelijks van de grond komt, komt doordat bouwbedrijven uiterst flexibel moeten zijn. Ze moeten iedere keer op een andere locatie iets anders bouwen. En dit in een volatiele markt waar ze snel op en af moeten schalen. Van Sante: “Logisch dat veel bouwbedrijven kiezen om niet te investeren in machines die flink op de vaste lasten drukken en bovendien vaak maar één soort taak kunnen uitvoeren.” Aan technologieën ‘van de vorige eeuw’ had de bouw volgens hem ook niet zoveel: “Die leverden massaproductie terwijl de bouw juist zeg maar massa-maatwerk nodig heeft. Nu bieden robotica (zoals een metselrobot) en 3D printen in combinatie met prefab die “mass customisation” en flexibiliteit wel. Uit het rapport: “Robots fabriceren net zo eenvoudig honderd verschillende bouwdelen als honderd dezelfde waardoor mass customisation mogelijk wordt. Prefab stimuleert de uitbreiding van het aantal robots. In de fabriek is het eenvoudiger robots te laten functioneren dan buiten op de bouwplaats bij wisselende omstandigheden.”

Innovatieve nieuwkomers

Innovatie door industrialisering in de bouw is, benadrukt Van Sante, ook hard nodig voor het opvangen van personeelstekorten. “Zonder verdere vernieuwing prijst de bouwsector zich ook uit de markt”, waarschuwt hij bovendien voor het risico dat branchevreemde innovatieve nieuwkomers bouwbedrijven uit de keten drukken. “Partijen als Ikea en Amazon ontwikkelen extra tools op dit gebied, dus de kans dat dit gebeurt hangt boven de markt, meer dan vijf of tien jaar geleden.”

Ruimte voor innovatie

Maar Van Sante erkent dat hoge investeringskosten en bouwen op steeds een andere locatie knelpunten blijven voor de sector. Tegen die achtergrond roept hij grote opdrachtgevers als overheden op bouwbedrijven nog vaker ruimte te bieden voor innovatie door bij aanbestedingen het ontwerp van te voren niet helemaal tot in detail voor te kauwen. “Bij het bestellen van nieuwe dienstauto’s voor de politie leg je als overheid ook niet aan de fabrikant op wat die moet gaan bouwen, maar kijk je naar de modellen die hij heeft en ga je met elkaar na hoe jouw wensenpakket daarin past.”



ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE

Over de auteur

Redactie Bouwmeesters