Veiligheid stimuleert vakmanschap en werkplezier

Door Redactie Bouwmeesters , 21 februari 2019

Veiligheid stimuleert vakmanschap en werkplezier

Het naleven van veiligheidsvoorschriften in een open bedrijfscultuur levert naast een veilige bouwplaats ook werkplezier en waardering voor vakmanschap op. Dit leerde veiligheidsdeskundige Benno Baksteen van de luchtvaart. Hij ziet overeenkomsten tussen luchtvaartveiligheid en een veilige bouwplaats en geeft tips.

Goede regels garanderen geen veiligheid. Gebruik voorschriften als hulpmiddelen en niet als controlemiddel, stelt Baksteen. “Wie dit doet verliest niet de controle, maar alleen de illusie van controle”, verklaart hij. De veiligheidsdeskundige ziet meer in een aanpak waarbij medewerkers op de werkvloer kennis van veiligheidseisen niet zien als verplichte, opgelegde kost, maar als onmisbaar gereedschap dat elke vakman hanteert. “Als je wilt dat mensen zich aan regels houden, zorg dan dat mensen begrijpen wat het doel van de regel is. Mensen zijn niet dom. Iedereen die werkt, heeft er verstand van, weet wat er mis kan gaan en hoe dat kan worden voorkomen.”

Stimuleer werkplezier

Een bedrijfscultuur die uitgaat van controle, ondergraaft volgens Baksteen vakmanschap en werkplezier: “Geef medewerkers de ruimte om zelf beslissingen te laten nemen. Laat ze overleggen en samen keuzes maken. Stimuleer dit en medewerkers hebben lol in hun werk. Zij voelen zich gezien als vakmensen die hun werk zo goed mogelijk doen.” Als dat inzicht onderdeel wordt van de bedrijfscultuur, is volgens Baksteen een grote stap gezet: “Zorg dat mensen elkaar durven aanspreken op onveilige situaties. Laat niet de gedachte overheersen dat fouten altijd worden bestraft.”

Hanteer een checklist

De uitdaging zit er volgens Baksteen in om de regels zo op te stellen dat iedereen ze snapt: “Gebruik geen ingewikkelde regels, maar maak bijvoorbeeld een handige checklist. Die is goud waard. Mensen vergeten dingen, zelfs eenvoudige dingen”, aldus Baksteen. De luchtvaartdeskundige waarschuwt dat een checklist niet stilletjes mag veranderen in een formeel controleformulier dat van de baas moet worden ingevuld. In de luchtvaart helpt de checklist om missers te voorkomen en dat kan volgens hem ook bouwers helpen: “Ook al doe je je werk hartstikke goed, je blijft een mens. Je kan altijd fouten maken”, stelt Baksteen.

Zorg voor balans

Een gezonde onderneming zoekt volgens Baksteen het evenwicht tussen veiligheid, kosten, tijdsdruk en kwaliteitseisen: “Die balans vinden is moeilijk. Laat daarom ook aan controleurs en opdrachtgevers zien welke afweging er tussen die vier is gemaakt.” Hij maakt hierbij onderscheid tussen schuld en verantwoordelijkheid. Wie volgens hem een project oplevert, is verantwoordelijk als het misgaat: “Maar dan is er nog geen sprake van schuld. Pas als je niet kan uitleggen welke afweging is gemaakt, heb je te maken met aansprakelijkheid en dus schuld.” Een afweging kan volgens Baksteen ook met de opdrachtgever worden gedeeld: “Dat is beter want dan ontstaat er een gedeelde verantwoordelijkheid en dus ook een gedeelde aansprakelijkheid.” Vertrouwen op expertise is hierbij volgens Baksteen cruciaal: “Accepteer de inbreng van vakmensen, hun kennis is onmisbaar!”

Blijf scherp

Bouwers moeten elkaar volgens Baksteen scherp houden als het om veilig werken gaat: “Aarzel niet om eisen te blijven stellen aan het vakmanschap zelf. Als iemand zijn beroep niet beheerst, haal hem van het werk en school bij. De luchtvaart is daar heel streng in. Slaagt een piloot niet voor een bekwaamheidsexamen, dan mag hij niet vliegen en krijgt hij aanvullende training. Haalt hij de herkansing niet, dan is hij zijn baan kwijt”. De bouwsector kan volgens Baksteen leren van de veiligheidscultuur op vliegvelden. Die cultuur ontstaat niet spontaan en druist volgens hem vaak tegen bestaand gedrag in: “Je moet mensen laten inzien dat zij open moeten praten over veiligheid. Dat je van fouten kan leren. Dat regels je helpen en gemotiveerd afwijken van regels niet gelijk straf oplevert.”

Versta elkaar

Zowel op vliegvelden als in de bouw werken verschillende nationaliteiten samen. Ook als iedereen Engels spreekt, kan miscommunicatie ontstaan. Baksteen herkent dit en wijst op het Engels als standaardtaal in de luchtvaart: “Dit is wel Engels met een beperkt aantal begrippen en een duidelijke betekenis. In die termen communiceer je met elkaar. Dat zou je voor de bouw ook kunnen doen.” En als een standaardtaal niet binnen handbereik is, bieden pictogrammen uitkomst. Voorwaarde is volgens Baksteen dat iedereen ook hier begrijpt waar die afbeeldingen voor staan: “Maak in een startbijeenkomst duidelijk welke begrippen en pictogrammen je hanteert. En blijf hierover met elkaar in gesprek.”

Vertrouw elkaar

Verschillende nationaliteiten op de werkplaats betekent volgens Baksteen ook omgaan met verschillende culturen: “In Azië is het voor mensen moeilijk fouten toe te geven, dat betekent gezichtsverlies. Die instelling is onhandig als je veiligheid wil bespreken, maar als je dit weet, kun je daar in je gesprek rekening mee houden. Dat verschil mag er zijn. Vertrouw op de kracht van vakmensen en zorg dat feedback wordt ervaren als ondersteuning. Zo versterk je vakmanschap en houd je het werk op een veilige plek ook nog leuk.”


ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN EN VEILIGHEID VEILIGHEID OP DE BOUWPLAATS (ARBO)

Over de auteur

Redactie Bouwmeesters