Vertrouwen belangrijker dan contractregels

Door Redactie Bouwmeesters , 14 maart 2019

Vertrouwen belangrijker dan contractregels

Bouwen aan vertrouwen is een kernkwaliteit van Pieter Litjens. De nieuwe directeur van het onafhankelijke kennisplatform CROW wil dat opdrachtgevers en opdrachtnemers zich bij aanbestedingen niet blind staren op afspraken en regels. Er samen uitkomen is volgens hem beter dan je gelijk halen. Daarom een gesprek met Litjens over hoe zijn ervaringen als wethouder helpen in zijn nieuwe rol als algemeen directeur van CROW. 

-Waarom heeft u gekozen voor uw huidige functie?

Litjens: “Mijn belangrijkste motivatie is de inhoudelijke toon van het werk, die spreekt mij enorm aan. Dat is iets wat je natuurlijk bij CROW nadrukkelijk terugziet. Ik vind de positie van CROW als onafhankelijke partij tussen opdrachtgever en opdrachtnemer een hele waardevolle. We hebben in Nederland de bouwfraude gehad en daarna een periode waarin de opdrachtgevers en de opdrachtnemers niet of nauwelijks meer met elkaar aan tafel wilden of durfden. Het vertrouwen was tot een dieptepunt gezakt. Dat vertrouwen moet terugkomen. Ik merk dat opdrachtnemers, opdrachtgevers, bouwers en overheden al veel meer met elkaar aan tafel zitten. Er is meer overleg. Dat is goed, want het is belangrijk om te weten wat je nou precies wil.”

-Zijn we er al qua vertrouwen?

“Nee, maar dat vertrouwen heb je wel nodig. Zeker in de wereld van de infrastructuur. Dat is vaak geen standaardwerk. Een rotonde is natuurlijk een rotonde, maar bij de aanleg van een viaduct of een zeesluis bij IJmuiden, moet je al in een vroeg stadium met elkaar aan tafel. Je mag bij zo’n complex project niet verwachten dat de opdrachtnemer het ontwerp gaat maken op eigen risico. De opdrachtgever moet er daarom voor zorgen dat je in vertrouwen met elkaar omgaat. Wees eerlijk over bijvoorbeeld de verdeling van risico’s. Bespreek hoe je met die risico’s omgaat. En wat doe je als het misgaat? Ga het gesprek met elkaar aan en bedenk wat je aandurft als opdrachtgever en opdrachtnemer. Voorkom dat je in een conflict voor de rechter eindigt.”

-Prima om te werken aan vertrouwen, maar hoe voorkom je dat je net als in de tijd van de bouwfraude vervalt in een sfeer van vriendjespolitiek?

“Transparantie is heel belangrijk. Voorkom dat het allemaal schimmig in achterkamertjes gebeurt. Wees duidelijk in je verwachtingen. Geef duidelijk aan wat de regels van de aanbesteding zijn en welke eisen er worden gehanteerd. Het kan natuurlijk zo zijn dat in de ontwerpfase een aannemer of andere deskundige wordt betrokken, maar dat die partij uiteindelijk in de aanbesteding niet de winnende partij is. Dat hoort erbij en is natuurlijk niet leuk. Het zijn wel dingen die horen bij een professionele situatie. Als je een professionele opdrachtnemer bent, weet je dat dit erbij hoort.

-In Amsterdam was u als wethouder betrokken bij de Noord-Zuidlijn. Hoe heeft u toen gewerkt aan vertrouwen?

“Als wethouder van Verkeer was ik betrokken bij de periode van de afbouw van de Noord-Zuidlijn, waarbij het lastigste onderwerp de besturingssoftware van de metrolijn was. Daar maakten we de situatie mee dat de leverancier van die software aangaf dat het ze niet ging lukken om de software voor het hele metronet af te krijgen. Zij wisten ook niet wanneer dat wel het geval zou zijn. In plaats van direct met aansprakelijkheid te gaan schermen, zijn we met elkaar om de tafel gaan zitten om te kijken wat er wél gedaan kon worden. Uiteindelijk bleek de oplossing om de besturingssoftware van de Noord-Zuidlijn eerst op te leveren en pas later de rest van het metronetwerk. Zo voorkwamen we dat we geen verdere vertraging opliepen. Op het moment dat je het vertrouwen in elkaar hebt, dan kun je ook in situaties die je niet kunt incalculeren, toch verdere afspraken maken. Als het vertrouwen er niet is, loop je sneller in de val dat je in een soort van vechtsituatie komt en dat is het slechtste voor beide partijen en uiteindelijk ook het slechtste voor de Nederlandse belastingbetaler.”

-De bouw heeft economisch de wind mee. Het is lastiger om opdrachtnemers te strikken. Alles moet snel en materiaal is schaars. Heeft u nog tips voor aanbesteders in dit klimaat?

“Opdrachtgevers moeten zorgen dat ze naar een situatie toe gaan waarin die vraag van opdrachtgevers enigszins constant blijft. Het mag niet zo zijn dat als ze dadelijk in een situatie van laagconjunctuur zitten, opdrachten opdrogen en de bouw wordt geconfronteerd met een situatie waarbij er geen opdrachten meer zijn en het een na het andere bouwbedrijf de deuren moet sluiten.”

-Is dat niet lastig om in de praktijk te realiseren?

“Ja, dat is zo. Daarom is het zo belangrijk om dat gesprek aan te gaan. Eigenlijk moeten opdrachtgevers zoals overheden verder kijken dan de waan van de dag en er voor zorgen dat ze aanbestedingen op elkaar afstemmen. Dat er wordt ingezet op een programmatische samenwerking die over meerdere jaren kan werken.”

-Zegt u nu dat steden hun projecten onderling op elkaar moeten afstemmen?

“Ja, dat zou kunnen. Op het moment dat opdrachtgevers allemaal op hetzelfde moment aan de boom gaan schudden dan weet je zeker dat het hier en daar vast gaat lopen. Dus een afstemming, goede coördinatie, tussen opdracht gevende partijen zou ook niet slecht zijn. Ook als gaat om het gebruiken van kennis en het opdoen van nieuwe ervaringen en het verder brengen van innovaties is samenwerking tussen opdrachtgevers belangrijk. Als je telkens het wiel opnieuw moet uitvinden, komt innovatie minder snel van de grond.”

-Hoe bevordert CROW samenwerking tussen opdrachtgevers en -nemers?

“Als kennisplatform hebben wij heel veel kennis in huis die onder meer in richtlijnen en tal van andere publicaties wordt vastgelegd. Die inzichten komen uit de sector zelf en delen we met opdrachtgevers en opdrachtnemers. Daarnaast hebben we ook een uitgebreid netwerk van commissies en werkgroepen, waar opdrachtgevers en -nemers met elkaar verbeteringen doorvoeren. Zij zitten met elkaar aan tafel en komen bij verschillende onderwerpen tot goede oplossingen. Op die manier werken wij aan vertrouwen en dat doen we al een hele tijd, en dat blijven we doen. Wat mij betreft is de klus nog lang niet af.”

Wat doet CROW?


CROW ontwikkelt richtlijnen, opleidingen en praktische tools (zoals meet- en ontwerpinstrumenten) voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en (openbaar) vervoer en voor aanbesteden en contracteren. Het kennisplatform wil een centrale en ondersteunende rol spelen bij het vinden van de juiste antwoorden. Dat doen ze samen met overheden, marktpartijen en inhoudelijke deskundigen. Voor een veilig en goed geregeld Nederland.

Op 22 mei houdt CROW het jaarlijkse congres Aanbesteden en Contracteren in Den Bosch. Leren van elkaar en elkaar (beter) leren kennen staan centraal tijdens deze vierde editie. 


BEVORDEREN KETENSAMENWERKING ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE

Over de auteur

Redactie Bouwmeesters