BNR Bouwmeesters: Tweede leven voor leegstaande kerken

Door Redactie Bouwmeesters , 04 april 2019

BNR Bouwmeesters: Tweede leven voor leegstaande kerken

In Nederland staat ruim de helft van de kerken leeg. In de uitzending van 1 april verkent Bouwmeesters met drie experts hoe deze gebedshuizen een tweede leven krijgen als speelparadijs, boekenhandel of als appartementencomplex. 

Te gast waren:

Sylvia Pijnenborg, directeur religieus erfgoed BOEi, die zich inzet voor het behoud van erfgoed;

en

Maarten van der Meijde, directeur Reliplan, specialist in religieus vastgoed;

en

We belden met Frank Strolenberg, programmamanager Agenda Toekomst Religieus Erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Rondvraag

Elke week nemen de gasten hun eigen bouwnieuws mee. Maarten van der Meijde heeft zijn bedenkingen bij het plan van de gemeente Amsterdam om in te grijpen bij de verkoopprijs van woningen in het middensegment: “Ik vind het een nobel streven om woningen betaalbaar te houden, maar volgens mij kan je de pijlen beter richten op het aanbod. Meer bouwen dus.” Sylvia Pijnenborg koos de recente groeicijfers van Dura Vermeer: “Dat koos ik vooral om een oproep te doen aan bouwbedrijven waar het goed mee gaat zich bij BOEi aan te sluiten.”

Tranende ogen

Stichting BOEi zet zich in om cultureel erfgoed te restaureren en te herbestemmen. Volgens Pijnenborg is hun rol niet overbodig: “Zo moesten fabrieksgebouwen vroeger functioneel zijn. Op het moment dat ze dat niet meer waren, werden ze gesloopt.” In het verleden zijn volgens Pijnenborg hele gebieden verloren gegaan: “Neem Laakhavens in Den Haag. Als je daar zwart-wit foto’s van vroeger van ziet, schieten de tranen in je ogen.” Daar is volgens Van der Meijde in de jaren ’90 verandering in gekomen: “Toen begon men erfgoed te herwaarderen en kwam het besef van ‘eenmaal weg, altijd weg’.”

Oude kerken

Nog maar de helft van de achtduizend kerken en gebedshuizen in Nederland zijn in handen van een geloofsgemeenschap. Makelaarsbedrijf Reliplan heeft zich gespecialiseerd in de handel in de andere helft. Directeur Van der Meijde: “De trend in afname van kerkgangers blijft doorzetten. Opbrengsten nemen af en de kosten alleen maar toe. Op den duur moeten kerken dus worden afgestoten.” Reliplan zoekt volgens Van der Meijde geschikte nieuwe bestemmingen voor die kerken: “In sommige gevallen kan dat bewoning zijn. In andere gevallen moeten ze toch tegen de grond. Waanzinnig zonde.”

Kerkvisie

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap maakt 325 miljoen euro beschikbaar voor het behoud van erfgoed. Van dat bedrag gaat 13,5 miljoen naar de herbestemming van religieus erfgoed. Frank Strolenberg belt in: “Die 13,5 miljoen euro is specifiek voor de leegstand van kerkgebouwen. Een deel is voor de gemeenten om een kerkvisie te maken, de rest voor concrete zaken als duurzaamheidsmaatregelen of het toegankelijker maken van gebouwen.” Volgens hem heeft de Rijkdienst voor het Cultureel Erfgoed haar handen hier vol mee: “We organiseren cursussen en bijeenkomsten om met gemeenten, eigenaren en burgers te werken aan die kerkvisies.” De Rijksdienst hoeft dit gelukkig niet alleen te doen. “Gemeenten die begonnen zijn aan hun kerkvisie worden door BOEi ondersteund”, aldus Pijnenborg. Een kerkvisie moet namelijk met meer rekening houden dan functionaliteit: “Voor veel mensen is de herbestemming van een kerk een heel emotioneel proces.”

Maatschappelijke doelen

Dat de een zijn dood de ander zijn brood is, geldt ook op de kerkenmarkt. “Wij worden aan de lopende band gebeld door mensen die graag in een kerk willen wonen of werken. Sommige kerken zetten we zelfs gewoon op funda.” De gemeenschap wil vaak dat kerken een maatschappelijke herbestemming krijgen. Toch is de definitie van ‘maatschappelijk’ volgens Pijnenborg niet altijd even duidelijk: “Ons maakt het niet uit of er iets commercieels in komt of niet. De huur moet worden betaald en bij voorkeur is het breed toegankelijk. Een boekenhandel of trampolineparadijs voldoet dan prima.” Maar er zijn volgens haar ook grenzen: “In katholieke kerken kunnen we bijvoorbeeld onder geen beding horeca of casino’s vestigen.”

Financiering

De projecten die in een kerk worden begonnen, kunnen volgens beide studiogasten over het algemeen goed gefinancierd worden. Volgens Van der Meijde zijn er wel verschillen wat betreft de functie: “Als de kerk een woning wordt, kan je vrij snel een hypotheek krijgen. Bij maatschappelijke invullingen met lage opbrengsten zijn de banken huiverig.” Maar: “Wonen in een kerk kan desondanks erg duur zijn”, nuanceert Van der Meijde. Kan de leegstand van kerken een oplossing bieden voor de toenemende woningnood? “Het zou een druppel zijn op een gloeiende plaat”, stellen beide gasten. 

Luister hier naar de uitzending.   

BRON foto: Valkenboskerk te Den Haag.


DUURZAAMHEID CIRCULAIRE ECONOMIE WONINGMARKT

Over de auteur

Redactie Bouwmeesters