1. Home
  2. Nieuws
  3. Bouwbedrijven kunnen stikstofuitstoot materieel realistischer onderbouwen

Bouwbedrijven kunnen stikstofuitstoot materieel realistischer onderbouwen

Woensdag 18 november 2026

Hoeveel stikstof stoot een bouwmachine in de praktijk werkelijk uit? Nieuwe praktijkmetingen bij ruim 500 machines geven daar een veel nauwkeuriger antwoord op. De resultaten zijn verwerkt in de rekenregels van AERIUS. Daardoor kunnen bouwbedrijven en aannemers de uitstoot van hun materieel realistischer onderbouwen bij vergunningaanvragen.

In opdracht van Topsector Logistiek is een grootschalig meetprogramma uitgevoerd naar de inzet en uitstoot van mobiele werktuigen in de praktijk. TNO vertaalde de resultaten naar nieuwe rekenregels. Die zijn sinds de actualisatie van AERIUS begin oktober in gebruik. Afhankelijk van de methode en machine-inzet kan de NOx-uitstoot hiermee aanzienlijk nauwkeuriger worden berekend. 
Dat is relevant voor bouw- en infrabedrijven. De uitstoot van mobiele werktuigen telt mee in de stikstofberekening die nodig kan zijn voor een vergunning. Wordt de uitstoot te hoog ingeschat, dan kan dat gevolgen hebben voor een project. Hoe beter de berekening aansluit bij de praktijk, hoe beter bedrijven kunnen onderbouwen wat hun materieel daadwerkelijk uitstoot. 

Praktijkmetingen vervangen aannames

Voor het meetprogramma zijn bij ruim 40 bedrijven meer dan 500 bouwmachines gevolgd, waaronder graafmachines, wielladers, dumpers en walsen. Brandstofverbruik, draaiuren en motorbelasting zijn gemeten tijdens het echte werk. Bij ongeveer 150 machines is ook de NOx-uitstoot direct aan de uitlaat gemeten.  
Tot nu toe waren stikstofberekeningen deels gebaseerd op aannames. De metingen laten zien dat twee daarvan in de praktijk tot een te hoge inschatting kunnen leiden.
Zo werd bij moderne machines met een SCR-katalysator vaak standaard gerekend met een AdBlue-verbruik van 6 procent van het brandstofverbruik. Uit de metingen blijkt dat het werkelijke percentage samenhangt met de motorbelasting. Ook bij het aantal draaiuren kan de praktijk afwijken van de calculatie. Waar bijvoorbeeld wordt gerekend met acht draaiuren per werkdag, blijkt een machine in werkelijkheid vaak minder uren te draaien.  

Zo veranderen de stikstofberekeningen

De meetresultaten zijn verwerkt in de twee methoden die worden gebruikt om de uitstoot van mobiele werktuigen te berekenen: de AUB-methode en de U-methode. De rekenregels sluiten nu beter aan op de uitstoot die in de praktijk is gemeten.  
Welke methode je gebruikt, hangt af van de gegevens die beschikbaar zijn. Wie alleen de draaiuren kent, kan de U-methode gebruiken. Is ook het werkelijke brandstofverbruik bekend, dan geeft de AUB-methode de nauwkeurigste uitkomst. Het AdBlue-verbruik hoeft daarvoor niet per se bekend te zijn. De nieuwe rekenregel kan dit afleiden uit onder meer de motorbelasting.  
De nauwkeurigheid van de AUB-methode kan hierdoor volgens TNO tot 64 procent toenemen. Ook de eenvoudigere U-methode is verbeterd.  

Nauwkeuriger rekenen is niet hetzelfde als minder uitstoten

Een belangrijk onderscheid: door de nieuwe rekenregels stoot een machine niet ineens minder stikstof uit. De berekening geeft vooral een beter beeld van de werkelijke uitstoot.
Daadwerkelijke vermindering vraagt om maatregelen in de praktijk. Denk aan schoner of emissieloos materieel, een machine efficiënter belasten en onnodig stationair draaien voorkomen. De metingen laten bijvoorbeeld zien dat stationair draaien ongunstig is voor de NOx-uitstoot per liter brandstof. 
De wettelijke kaders en natuurdoelen veranderen door de nieuwe rekenregels niet. Ook hoeven bestaande projecten niet automatisch opnieuw te worden doorgerekend. Voor een lopende aanvraag kan een nieuwe berekening in specifieke gevallen wel verschil maken. Of herberekenen zinvol en toegestaan is, hangt af van het dossier en het bevoegd gezag.  

Zelf aan de slag met de nieuwe rekenregels

De aangepaste rekenregels zijn sinds begin oktober opgenomen in AERIUS Calculator 2026. Bedrijven die zelf emissieberekeningen willen maken, kunnen daarnaast gebruikmaken van de Emissievoorspeller van Topsector Logistiek. Deze gratis rekentool voor de bouw werkt met dezelfde gevalideerde rekenregels. 
De tool helpt bij het kiezen van de juiste rekenmethode en kan het passende AdBlue-percentage berekenen. Ook kunnen bedrijven scenario's vergelijken en naast NOx de CO2-uitstoot berekenen. Via een koppeling met AERIUS is te zien wat de berekende uitstoot betekent voor de stikstofdepositie. 

Eigen meetgegevens maken het verschil

Ook zonder uitgebreide meetgegevens kan met de nieuwe regels nauwkeuriger worden gerekend. Maar hoe beter de gegevens, hoe scherper de uitkomst. Het loont daarom om per machine in ieder geval de draaiuren bij te houden en, waar mogelijk, ook het werkelijke brandstofverbruik. 
Dat inzicht is breder bruikbaar dan alleen voor de stikstofberekening. Het kan bedrijven ook helpen om brandstof te besparen, onderhoud beter te plannen en materieel efficiënter in te zetten.
Het meetprogramma loopt ondertussen door. Zodra meer praktijkdata beschikbaar komt, worden de rekenregels opnieuw getoetst. Meer informatie, de achtergronden en de TNO-handleiding zijn te vinden op meetprogramma.nl. De rekentool staat op emissievoorspeller.nl.

Het meetprogramma in cijfers

  • 500+ machines gemeten
  • 40+ deelnemende bedrijven
  • Circa 150 machines met directe NOx-meting aan de uitlaat
  • Tot 64% nauwkeuriger rekenen, afhankelijk van methode en machine-inzet
Gerard van der Veer
Secretaris adviesgroep KOMAT Bouwend Nederland

Gerelateerd nieuws