Jong in de bouw zet de cao in de steigers

Zo’n zestig deelnemers kwamen op 24 september bijeen in De Vuursche Lodge in Baarn. Jong Bouwend Nederland, CNV, FNV en Aannemersfederatie Nederland organiseerden de bijeenkomst om onderwerpen die jongeren belangrijk vinden nadrukkelijker op de cao-agenda te zetten. Na een plenair programma gingen de deelnemers aan de slag in twee workshops.

De cao gaat over meer dan geld

Aan de basis van de bijeenkomst lag een initiatief van Mayert Kistemaker, lid van Bouwend Nederland. Cao-gesprekken gaan vaak over geld, terwijl ook andere zaken bepalen of mensen prettig en duurzaam kunnen werken. Voor Kistemaker werd dat concreet na de komst van een kind. Wie vroeg op de bouwplaats moet zijn, kan niet altijd eerst de kinderen naar de opvang brengen. 

De behoefte om arbeid en zorgtaken beter te combineren leeft bij werknemers én werkgevers. Tegelijkertijd zijn oplossingen niet eenvoudig, omdat mensen en werkzaamheden op een bouwplaats sterk van elkaar afhankelijk zijn. Juist daarom is het belangrijk om samen te onderzoeken welke ruimte er wel is.

Kistemaker zocht daarom de samenwerking op met jonge vakbondsbestuurders van CNV en FNV; ook Aannemersfederatie Nederland sloot aan. Er ontstond een project waar jonge werkgevers en werknemers gezamenlijk thema’s agenderen voor nieuwe arbeidsvoorwaarden in de bouw en infra. 

De kracht van vier generaties

In haar keynote over generatiekracht liet Iris Gündel zien dat iedere generatie eigen kwaliteiten en perspectieven meebrengt. De periode waarin iemand opgroeit, beïnvloedt hoe diegene naar werk, samenwerking en leiderschap kijkt.

Op dit moment werken vier generaties naast elkaar op de werkvloer. Generatie X brengt ervaring en strategische draagkracht mee. De pragmatische generatie is vaak de verbinder. Millennials, ofwel generatie Y, durven gevestigde gewoonten ter discussie te stellen. Generatie Z wordt soms gekscherend ‘generatie geen zin’ genoemd. Maar waar deze generatie afhaakt, zijn patronen en processen mogelijk niet meer passend.

Die signalen zouden organisaties niet als lastig of veeleisend moeten wegzetten. Ze kunnen juist worden benut als een dashboard voor het welzijn van een organisatie. Vragen en kritiek van jonge medewerkers laten zien waar verbetering mogelijk of noodzakelijk is.

Flexibiliteit vraagt om maatwerk en samenwerking

Uit voorbereidende werksessies met jongeren bleek dat er behoefte is aan meer maatwerk in werktijden. De huidige cao Bouw & Infra biedt daarvoor al ruimte, maar de mogelijkheden zijn niet altijd bekend. Een belangrijke stap is daarom om binnen bedrijven het gesprek te voeren over wat mogelijk en wenselijk is.

Ook de positie van de uitvoerder kwam aan bod. Die is vaak degene die de bouwplaats ’s morgens opent en aan het einde van de dag afsluit. Door deze verantwoordelijkheid breder te beleggen, kan mogelijk óók voor uitvoerders meer ruimte ontstaan voor flexibele werktijden.

De oplossing ligt bovendien niet alleen binnen afzonderlijke bedrijven. De hele keten is nodig, omdat ook opdrachtgevers en andere partners bepalen wanneer werkzaamheden kunnen plaatsvinden. Deelnemers pleitten daarom voor gesprekken over werktijden in de hele keten.

Daarnaast zagen zij kansen in meer uitwisseling tussen generaties. De combinatie van ervaring en een frisse blik kan oplossingen opleveren die eerder niet in beeld waren.

Sociale veiligheid begint in de dagelijkse praktijk

Het tweede centrale thema was sociale veiligheid. Uit de voorbereidende gesprekken bleek dat ongewenst gedrag op de werkvloer vermoedelijk niet altijd wordt gemeld. Medewerkers weten niet altijd waar zij terechtkunnen en wat er vervolgens met een melding gebeurt. 

Een heldere en betrouwbare meldstructuur is daarom belangrijk. Medewerkers moeten weten bij wie zij terechtkunnen, welke stappen na een melding worden gezet en welke ondersteuning beschikbaar is. Via Volandis zijn externe vertrouwenspersonen voor de sector beschikbaar, maar die mogelijkheid mag bekender worden. 

Sociale veiligheid gaat ook over de dagelijkse omgang met elkaar, het aangeven en respecteren van grenzen, gezamenlijke gedragsregels en het voorbeeldgedrag van directie en leidinggevenden. Werkgevers zijn op zoek naar kaders om te zorgen voor de sociale veiligheid van hun werknemers in de onderlinge omgang, én in situaties met bijvoorbeeld bewoners en omwonenden.

Wanneer grijp je in?

Twee trainingsacteurs maakten het thema tastbaar met herkenbare situaties. In een nagebootste bouwkeet roddelde een medewerker op een gemene manier over een afwezige collega. Wat doe je als je dat hoort? Laat je het gaan, spreek je iemand aan of stuur je het gesprek een andere kant op? In een tweede scène wilde een medewerker iets melden bij een leidinggevende, maar kreeg bij diegene geen open en luisterend oor. 

De scènes maakten zichtbaar wanneer een situatie ongemakkelijk wordt, hoe je kunt ingrijpen en wat iemand nodig heeft om zich gehoord en gesteund te voelen.

Jongeren serieus nemen en eerder betrekken

Wanneer jonge werknemers zich niet serieus genomen of onvoldoende begeleid voelen, bestaat het risico dat zij afhaken. Leermeesters spelen daarin een belangrijke rol. In hun opleiding kan gerichter aandacht worden besteed aan het begeleiden van jonge generaties en een sociaal veilige leeromgeving.

Ook medewerkers op de bouwplaats kunnen eerder bij de voorbereiding van een bouwproces worden betrokken. Door hun praktische kennis vanaf het begin te benutten, komen knelpunten eerder in beeld en sluiten plannen beter aan op de dagelijkse praktijk.

Perspectieven combineren

De bijeenkomst maakte duidelijk dat flexibel werken en sociale veiligheid raken aan duurzame inzetbaarheid en de aantrekkelijkheid van de sector. Vooruitgang ontstaat wanneer generaties hun perspectieven combineren, nieuwsgierig blijven naar elkaar en vaste patronen durven te bespreken.

De cao van de toekomst wordt dan ook niet alleen aan de onderhandelingstafel gebouwd. Die ontstaat eveneens in gesprekken op de bouwplaats, in de keet, op kantoor en tussen generaties. Tijdens ‘Jong in de bouw, cao in de steigers’ is daarvoor een stevige basis gelegd.