Veilig samenwerken in de keten

De wettelijke zorgplicht in de bouw is vastgelegd in de Arbowet, maar het vertalen daarvan naar de praktijk blijkt lastig. Volgens Eric komt dat enerzijds door de structuur van de bouwsector. ‘Het doorvertalen van veiligheid – en het sturen op en verbeteren van onveilige situaties – ligt bij heel veel partijen en gaat over heel veel schijven. Door de complexiteit van de branche, met opdrachtgevers, opdrachtnemers en een keten van onderaannemers en flexibele arbeidskrachten, is het moeilijk om eenduidig uniform een standaard voor veiligheid te stellen. Daarbij spelen meerdere factoren tegelijk een rol, zoals prijsdruk, contractafspraken en personeelskrapte.’

Ook de inzet van internationale arbeidskrachten maakt het vraagstuk complexer. ‘Wij werken in Nederland met specifieke veiligheidssystemen, certificaten en opleidingsprogramma’s. Mensen die van buiten Nederland komen, zijn daar vaak niet mee bekend. Dat kan leiden tot verschillen in interpretatie van veiligheid of basiscompetenties.’

Verantwoordelijkheid

In de bouwketen is niet altijd duidelijk wie precies verantwoordelijk is voor veiligheid. Die verantwoordelijkheid ligt namelijk bij meerdere partijen. ‘De opdrachtgever en de hoofdaannemer hebben altijd een rol. Zo moet de opdrachtgever nagaan of het werk veilig en gezond kan worden uitgevoerd. De hoofdaannemer is meestal verantwoordelijk voor de coördinatie van de veiligheid tijdens de uitvoering. Tegelijk blijft elke onder- of nevenaannemer als werkgever verantwoordelijk voor de veiligheid van de eigen medewerkers. Belangrijk om te weten: het doorleggen van verantwoordelijkheid betekent nooit dat die voor honderd procent bij een andere partij komt te liggen.’

Volgens Eric ontstaat er een samenwerkingsverband waarbij iedere partij een rol heeft in het beheren en organiseren van veiligheid. ‘Maar het is niet altijd duidelijk voor iedereen op een project wie waar verantwoordelijk voor is. Juist daarom wordt gewerkt aan een gezamenlijk handelingskader voor de sector.’

Praktijk

Dat afspraken niet altijd worden nageleefd, heeft volgens Eric te maken met de dagelijkse praktijk op de bouwplaats. ‘De plannen kunnen nog zo mooi zijn, maar de dagelijkse praktijk overheerst vaak wat we op papier hebben afgesproken. Projectplannen, veiligheidsplannen en communicatieafspraken zijn er vrijwel altijd. De uitdaging zit vooral in het toezicht en de uitvoering. We zoeken nu naar meer volwassenheid in het nakomen van afspraken. Dus in de ontwerpfase de risico’s wegen en beheersmaatregelen afstemmen, leren van situaties die fout gaan én van situaties die goed gaan, verbeterafspraken maken en die weer terugbrengen in het beleid.’

Cultuur

Een veilige werkcultuur vraagt om een gezamenlijke aanpak van uitvoerders en projectleiders van de inleners, iedereen werkzaam op de bouwplaats en van de uitleners. ‘Wij promoten dat veiligheid niet iets is wat er even bij komt, maar onderdeel van het werk en van ieders professionaliteit is. Dat betekent dat uitvoerders continu moeten letten op veiligheid en veiligheidsprestaties en dit moeten integreren in hun dagelijkse werkstructuren. Samen met alle partijen in de keten moeten zij bovendien rekening houden met cultuur- en taalverschillen. Dat kan door een cultuur te creëren waarbij we de risico’s (h)erkennen, elkaar helpen, verantwoordelijkheid nemen en toezien op gedrag en kwaliteit van uitvoering. De uitvoerder kan dit niet alleen en heeft hulp nodig van de hele keten. Het bewaken van de standaard doe je samen. En ook check je samen of iemand het begrepen heeft. Immers, als mensen uit andere omgevingen komen, kunnen zij een instructie heel anders interpreteren. Hiermee verschuift de rol van leidinggevenden. Zij moeten veel meer optreden als coach en als betrouwbaar en bereikbaar middelpunt voor iedereen op het project.’

Concreet handelingskader

Het project ‘veilig werken met en door inhuurkrachten’ is een keteninitiatief waarin bouwbedrijven, brancheorganisaties en de uitzendsector samen werken aan praktische afspraken om de veiligheid van ingehuurd personeel op bouwplaatsen te verbeteren. ‘Het project is in volle gang en concreet betekent het dat er in 2026 een handelingskader wordt gelanceerd. Dat document geeft richting en beschrijft hoe de keten veiliger kan werken met uitzendkrachten, zzp’ers en ander inhuurpersoneel. Juist in deze groepen zijn er statistisch gezien meer ongevallen. Dat heeft te maken met cultuurverschillen, communicatie, taal en soms ook met het gevoel dat mensen minder inspraak hebben en om die reden misstanden niet melden. Het handelingskader moet helpen om die verschillen te herkennen en verkleinen door uniforme afspraken en standaarden.’

Kleine bedrijven

Het handelingskader wordt volgens Eric niet alleen bruikbaar voor grote bouwbedrijven, maar juist ook voor kleinere organisaties en zelfstandigen in de sector. ‘Het handelingskader wordt gevormd op basis van leerprojecten waarin al deze elementen worden meegenomen: wettelijk kader, fysieke veiligheid, taal, communicatie, cultuur en sociale veiligheid. Die leerpunten worden uiteindelijk vertaald naar een kader dat laat zien hoe ook kleinere partijen dit in de praktijk kunnen toepassen.’

Daarbij gaat het vooral om het toepassen van bestaande veiligheidsprincipes in de eigen werkwijze, aldus Eric. ‘Strukton is een grote organisatie, maar ook wij hebben kleine projecten waar we maar met één onderaannemer of één zzp’er werken. Het handelingskader moet geschikt zijn voor kleine projecten met een korte keten, maar ook voor complexe projecten met veel ketenpartners. Uiteindelijk gaat het erom dat iedereen in de keten eenzelfde standaard heeft als het gaat om veiligheidskennis en -gedrag.’

Samenwerking

Volgens Eric ligt de sleutel uiteindelijk in samenwerking binnen de hele keten. ‘Dit handelingskader is bedoeld voor iedereen in de bouw- en infrabranche die met inhuurpersoneel werkt. Daarmee creëer je een ketenverantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid ligt bij ons allen. Iedereen heeft binnen zijn eigen rol een verantwoordelijkheid om veiligheid te organiseren. Het uiteindelijke succes moet zichtbaar worden in de praktijk. Hopelijk zien we over vijf jaar een significante reductie van het aantal ongevallen. Dat zou het meest concrete bewijs zijn dat het initiatief werkt.’

Dit artikel verscheen ook in de Bouwflits van Zaanstreek-Waterland.