Fit tot je pensioen: waarom gezond werken al op jonge leeftijd begint

"Je wilt niet altijd veel tijd steken in eten maken. Daarom pak ik weleens iets ongezonds." Nicky Teters (24) is een van de leerlingen in de bouw en infra die meedeed aan een vitaliteitstraining waarvoor zorgverzekeraar Zilveren Kruis en Bouwend Nederland het initiatief namen. Nicky werkt als leerling-monteur gas/water bij infrabedrijf Van Gelder in de regio Zwolle. "Ik heb veel van de training geleerd, vooral dat het belangrijk is om gezond te eten. Soms heb ik nog wel even lak aan de adviezen hoor, ik ben tenslotte jong, maar sinds de training slaap ik regelmatiger en heb ik iedere dag fruit mee naar mijn werk. Ik voel me er echt beter door."

Gezond eten is een belangrijk onderdeel van de training, vertelt Klaas van Erp, die de trainingen geeft. Hij werkt bij de organisatie Pim Mulier, die gezond gedrag op het werk stimuleert en daar trainingen over verzorgt. Dat gebeurt in het inspirerende hart van de topsport: trainingscentrum Papendal bij Arnhem.

Gezond oud worden

Gezond oud worden is niet alleen een kwestie van geluk hebben, zegt Van Erp. "Uit de laatste onderzoeken van onder meer het Leids UMC blijkt dat we dat voor driekwart zelf in de hand hebben met onze leefstijl." Met de dagelijkse beweging zit het vaak wel goed als je op de bouwplaats werkt. Toch is er meer nodig om gezond te blijven: gezond eten, goed slapen en de juiste spieren trainen. "Je werk is niet je sporttraining", benadrukt Van Erp.

Op de trainingsdag is daarom veel aandacht voor gezonde voeding. "Dat is niet een kwestie van 'even een fruitschaal op tafel zetten'. Gezond eten is een vaardigheid die je moet leren. Dat kan best lastig zijn in een wereld vol verleidingen. Het gaat erom je weg te vinden met kleine gezonde gewoontes die je eenvoudig kunt inpassen in je dagelijkse leven. Dat is waar de training om draait."

Gezondheid en veilig werken horen voor Van Erp onlosmakelijk bij elkaar. "In de bouw wordt veel aan veiligheid gedaan. Hoe kun je veilig een hoge ladder beklimmen als je te zwaar bent of te weinig hebt geslapen?"

Bewuste jongeren

Infrabedrijf Van Gelder, de werkgever van Nicky, maakte de vitaliteitstraining op Papendal onderdeel van het opleidingstraject voor zij-instromers die monteur worden. "Zo ervaren onze nieuwe collega's meteen dat wij als bedrijf de gezondheid van onze medewerkers belangrijk vinden", vertelt HR-coördinator Marijke Mulder. "Deze training past in ons bredere beleid voor duurzame inzetbaarheid. We hebben bijvoorbeeld ook een persoonlijk flexibel budget voor iedere medewerker, bedoeld om iets te doen voor gezondheid en inzetbaarheid."

De zij-instromers van Van Gelder die meedoen aan de vitaliteitstraining zijn niet allemaal piepjong; er zit ook een aantal veertigers bij. Mulder merkt dat juist jonge medewerkers openstaan voor werken aan hun gezondheid. "De twintigers zijn over het algemeen bewuster bezig met voeding en beweging dan de wat ouderen."

Dat is winst, vindt ze, want hoe eerder je begint te werken aan je gezondheid, hoe langer je daarvan profiteert. "We kennen allemaal het beeld van de stratenmaker die op zijn vijftiende is begonnen en rond zijn veertigste versleten knieën heeft. Voor die groep was het bijna niet haalbaar om op een normale manier je pensioen te halen."

Machines voor bijvoorbeeld bestrating hebben een deel van het werk verlicht. Daarnaast hebben bedrijven meer aandacht gekregen voor de duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers. "Als werkgever wil je natuurlijk ook niet dat je mensen kapot zijn op het moment dat ze met pensioen gaan."

Confronterende uitkomsten

Een gezonde levensstijl kan veel bijdragen aan langdurige inzetbaarheid, zegt Van Erp, die is opgeleid als fysiotherapeut. Inzicht in je eigen lijf en leefstijl vormt het begin van verandering. Daarom start de trainingsdag op Papendal met metingen. "We meten bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en middelomtrek. Ook testen we je conditie met een fietstest."

De uitkomsten vallen soms mee, maar kunnen ook confronterend zijn. "Je kunt slank zijn en toch een hoog cholesterol hebben", zegt Van Erp.

Van Erp laat de deelnemers eerst hun dromen voor de toekomst opschrijven. "Soms zit iemand met energydrankjes voor mijn neus. Dan laat ik met de bloedsuikermeter zien dat de bloedsuikerwaarde daardoor tijdelijk bijna gelijk is aan die van iemand met diabetes. Je lichaam kan dat vaak herstellen, maar op een gegeven moment niet meer. Dan wordt het lastig om je dromen voor later waar te maken."

De jonge bouwmedewerkers leren tijdens de trainingsdag ook hoe ze een eenvoudige én gezonde maaltijd kunnen bereiden, zoals zuurdesembrood met zalm. Van Erp: "In de bouwkeet zie je toch vaak koelboxen met wit brood, kaas en blikjes cola. Je hoeft echt niet meteen op dieet, maar je kunt wel kleine stappen zetten om gezonder én lekker te eten. Dat noemen we microgewoonten. Ook op tijd naar bed gaan is zo'n relatief eenvoudige gewoonte die veel kan opleveren. De wetenschap laat steeds beter zien hoe belangrijk slaap is, ook voor topsporters."

Over topsporters gesproken: de deelnemers spreken op Papendal ook met enkele topsporters van hun eigen leeftijd. Zij vertellen welke leefstijl nodig is om topprestaties te leveren. Dat maakt indruk, bijvoorbeeld wanneer ze vertellen dat ze best weleens uitgaan, maar voorzichtig omgaan met alcohol.

"Eén glas alcohol en je hartslag is de hele nacht vaak een stuk hoger", vertelt Van Erp. Gezond leven is geen quick fix, benadrukt hij. Het is niet een kwestie van één gewoonte aanleren en klaar. "Gezond leven is een leerproces waarbij je je omgeving zo inricht dat het makkelijker wordt om gezonde keuzes te maken."

'Begin met één ding'

Nicky is daar sinds de training mee bezig. "Oudere collega's gaan er soms automatisch van uit dat ik topfit ben, gewoon omdat ik jong ben. Dat hoeft natuurlijk helemaal niet zo te zijn. Ik heb altijd in de horeca gewerkt en had dus niet per se goede gewoonten als het gaat om eten en slapen. Ik heb best veel gefeest. Nu ik gezonder eet en beter slaap, in ieder geval doordeweeks, merk ik het verschil echt."

"Met ons werk is het belangrijk om daarop te letten. We werken buiten, ook als het regent. Daardoor word je misschien sneller ziek dan wanneer je binnen werkt. Wat ik vooral van de trainingsdag heb onthouden, is wat je er zelf aan kunt doen om gezond te blijven, ongeacht welk werk je doet."

Nicky weet uit ervaring dat de microgewoonten waarover Van Erp sprak het beste werken. "Als je meteen heel veel hooi op je vork neemt, lukt het niet en raak je je motivatie kwijt. Dus niet én fruit mee, én salade in plaats van brood, én water in plaats van frisdrank. Begin met één ding."

Ook Mulder vindt het verstandig om met kleine nieuwe gewoonten te starten. Ze zag dat bij verschillende deelnemers, die terugkwamen met het voornemen weer naar de sportschool te gaan of gezonder te eten zonder dat dit veel extra tijd kost.

Ze raadt collega-bedrijven aan om te investeren in preventie. "Als je gezondheidsproblemen constateert bij medewerkers, is het vaak al te laat. Je kunt beter in een vroeg stadium de risico's van het werk in beeld brengen en daarmee aan de slag gaan."

Daar kan ook de vrijwillige periodieke medische keuring bij helpen. "Bijvoorbeeld als een hoog cholesterolgehalte vroeg wordt ontdekt. Ik zou ieder collega-bedrijf aanraden om die keuring positief onder de aandacht van medewerkers te brengen."