'In onze acceptatieprocedure kijken we naar het hele plaatje'

"Wij willen laagdrempelig en goed bereikbaar zijn voor onze deelnemers", zegt Rob de Groot, directeur van BouwGarant. "Bel ons gewoon als je vragen hebt over obligo's of bankgaranties."

Duidelijke eisen

BouwGarant is het grootste keurmerk in de bouw. Ruim 1.370 bouwbedrijven zijn bij BouwGarant aangesloten. "Zij moeten aan duidelijke eisen voldoen. Daardoor weten opdrachtgevers dat ze met een ervaren, gediplomeerde en betrouwbare bouwer in zee gaan", zegt De Groot.

Zo moeten aannemers beschikken over een aannemersdiploma en moet het bedrijf minstens drie jaar zijn ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Ook kijkt BouwGarant naar de ervaring van een aannemer in de bouw en naar de financiële positie van het bedrijf. "Verder hebben we een servicedesk en een onafhankelijke geschillencommissie. Ook dat geeft opdrachtgevers vertrouwen. Er is een vangnet als er een probleem ontstaat met de aannemer."

Bedrijven die deelnemen aan BouwGarant worden iedere twee jaar getoetst om te bepalen of ze nog steeds aan de voorwaarden voor het keurmerk voldoen.

Verzekeringen

Al sinds de oprichting in 1995 biedt BouwGarant een verzekering voor verbouwingen en onderhoud. Die geeft opdrachtgevers financiële zekerheid, bijvoorbeeld als een aannemer failliet gaat of als gebreken na de oplevering niet worden opgelost.

"Dat was destijds de belangrijkste reden voor de oprichting van BouwGarant: bouwbedrijven een concreet hulpmiddel geven waarmee zij zich in de markt kunnen onderscheiden", stelt De Groot.

In 2013 kwam daar een verzekering bij voor nieuwbouw en transformatie. De aanleiding voor deze Nieuwbouwgarantie was de kredietcrisis, die eind 2008 begon en bijna vijf jaar duurde.

"Dat was een diepe crisis, waarin de bouw vrijwel stillag. Als mensen in die tijd al een huis lieten bouwen, eiste de hypotheekbank een verzekeringscertificaat. Er vielen veel aannemers om en de hypotheekbank wilde zeker weten dat het huis er zou komen."

Op dat moment boden volgens De Groot alleen SWK (Stichting Waarborgfonds Koopwoningen) en Woningborg erkende certificaten voor nieuwbouw.

"Onze deelnemers zijn meestal niet aangesloten bij SWK of Woningborg. Dat zou betekenen dat zij met hun vaak jarenlange ervaring geen nieuwbouwwoningen meer konden bouwen."

De Nieuwbouwgarantie zorgt ervoor dat dit wel kan. BouwGarant is, net als SWK en Woningborg, aangesloten bij de Stichting Garantiewoning (SGW). De Groot: "SGW biedt een stelsel dat opdrachtgevers de zekerheid geeft dat de bouwer realiseert wat er is afgesproken."

Onafhankelijk

Ruim 30 jaar geleden is BouwGarant opgericht door het Nederlands Verbond van Ondernemers in de Bouwnijverheid (NVOB), een van de rechtsvoorgangers van Bouwend Nederland. Inmiddels staan BouwGarant en Bouwend Nederland volledig los van elkaar.

Sinds 2015 heeft BouwGarant een zelfstandige positie, met een eigen bestuur en eigen verantwoordelijkheden, los van Bouwend Nederland. Die beslissing kwam volgens De Groot voort uit de Nieuwbouwgarantie.

"We gingen groeien. Steeds meer bouwbedrijven zagen ons als interessante partij. In het begin ging het om Nieuwbouwgarantie voor een woninkje hier en een woninkje daar, maar inmiddels doen we ook grote projecten, zoals appartementencomplexen en transformatieprojecten. Dan is het zuiverder om onafhankelijk te opereren."

Financiële rapportages

Bouwbedrijven die deelnemen aan BouwGarant kunnen een Nieuwbouwgarantie aanvragen. Daarmee weten de opdrachtgever en de hypotheekbank dat zij niet bang hoeven te zijn dat een pand bijvoorbeeld door een faillissement van de aannemer niet wordt opgeleverd.

Daarvoor hanteert BouwGarant een acceptatieprocedure. "Dat je deelnemer bent van BouwGarant, wil niet zeggen dat je tot in het oneindige woningen onder een garantie kunt brengen", zegt De Groot. "Wij checken of het technisch, juridisch en financieel klopt. We maken een financiële rapportage. Daarvoor baseren we ons op de rapportages van bureau GraydonCreditsafe. Aan de hand daarvan bepalen we voor welk bedrag een bedrijf woningen onder garantie kan brengen. Met andere woorden: hoe groot het obligo is."

De omvang van obligo's kan per bedrijf sterk variëren. "Wat is de financiële positie van je bedrijf? Hoe gezond is je bedrijf? Hoe lang besta je? Hoe ziet je track record eruit? Wat is je omzet?"

Voor bouwers kan het soms lijken alsof een vergelijkbaar bedrijf een hoger obligo krijgt of dat een lagere bankgarantie wordt gevraagd. Herkent De Groot dat beeld?

"Ondernemers zien alleen de buitenkant van elkaars bedrijf. Wij kijken naar het hele plaatje."

Hij raadt bedrijven aan om bij vragen contact op te nemen met BouwGarant. "Gelukkig doen veel bedrijven dat ook. We kunnen uitleg geven. De acceptatieprocedure is transparant en voor alle deelnemers beschikbaar."

Bankgarantie

In de praktijk komt het geregeld voor dat het bedrag van het obligo niet voldoende is voor een bedrijf. Er staat bijvoorbeeld voor 3 miljoen euro onder garantie en er komt nog een woning bij van een opdrachtgever die ook een certificaat nodig heeft.

"In het ideale geval kun je een treintje maken. Dan wordt er een woning opgeleverd en komt er weer ruimte vrij voor een volgende woning", aldus De Groot.

Dat lukt niet altijd. "Soms knelt het", erkent hij.

In zo'n situatie vraagt BouwGarant extra zekerheid van een bouwbedrijf in de vorm van een bankgarantie. Dat gebeurt ook weleens bij het eerste gemelde project van een nieuwe deelnemer of bij een project waarbij BouwGarant extra risico's ziet.

"Een bankgarantie is dan een manier om het project toch te kunnen accepteren", zegt De Groot. "Die geeft de achterliggende verzekeraar extra zekerheid als het fout zou gaan."

Een bankgarantie betekent dat het bedrag van de garantie daadwerkelijk bij de bank moet staan. Een ondernemer kan bijvoorbeeld geen bedrijfsmiddelen als onderpand geven.

Historie van de onderneming

Volgens De Groot levert een bankgarantie voor de meeste bouwbedrijven in de praktijk geen problemen op.

"Maar wij begrijpen natuurlijk ook wel dat een ondernemer er niet blij van wordt als een deel van zijn vermogen bij wijze van spreken in de vrieskist zit. Daarom streven we ernaar om de bankgaranties niet te hoog te laten zijn."

BouwGarant heeft veel contact met de deelnemende bouwbedrijven. "We kennen hen en we kennen hun projecten. Daardoor kan de bankgarantie van een ondernemer met wie we al jaren geruisloos zakendoen wat lager uitvallen. Terwijl de bankgarantie van een bedrijf dat pas een half jaar bezig is en een niet-alledaags plan heeft, misschien hoger uitvalt."

BouwGarant kijkt daarbij ook naar andere factoren. "Betaalt een ondernemer zijn facturen op tijd? Lopen er zaken bij de geschillencommissie?"

De Groot adviseert bouwbedrijven om projecten zo vroeg mogelijk te melden bij BouwGarant. "Daarmee voorkom je verrassingen. Verder is het belangrijk om de jaarcijfers tijdig te deponeren. Dat heeft over het algemeen een positieve invloed op het financiële profiel van een bedrijf."

BouwGarant voert daarnaast met verschillende deelnemers periodiek overleg om samen een planning te maken voor het komende half jaar of jaar.

Beklemming

Soms hebben aannemers vragen over de "beklemming" van hun obligo of over de duur van de bankgarantie. Voor de bouw van appartementen en transformatieprojecten wordt de termijn in overleg met Plangarant en het bouwbedrijf vastgesteld.

Voor bouwers lijkt het geld dat vastzit soms niet in verhouding te staan tot het daadwerkelijke risico. Een huis is bijvoorbeeld bijna af, maar in het obligo komt geen ruimte vrij.

Is dat reëel?

De Groot noemt als voorbeeld een woning die voor 80 procent is gebouwd. Er hoeft nog maar 20 procent te gebeuren.

"Dat is de theorie. Maar in situaties waarin een bouwer failliet gaat terwijl er 80 procent af is, moet een ander bedrijf het werk afronden. Probeer daarvoor in deze tijd maar een ander bedrijf te vinden. En dan moet dat bedrijf het ook nog doen voor de prijs die oorspronkelijk is overeengekomen. Dat zal niet lukken, want de oorspronkelijke prijsafspraken zijn vaak al een jaar eerder gemaakt. De ervaring leert dat je in zo'n situatie geen 20 procent betaalt, maar 30 of 40 procent."

Hij voegt eraan toe: "Ik werk al twintig jaar bij BouwGarant en ik heb wel een aantal faillissementen meegemaakt."

Bouwdepot

Stel dat een bouwproject bijna is afgerond. De koper van het huis heeft 5 procent van de bouwsom in depot gestort bij de notaris en de aannemer heeft een bankgarantie afgegeven aan BouwGarant. Is dat dan niet een beetje dubbelop? En zou de bankgarantie in die situatie niet verlaagd kunnen worden?

"Ik begrijp de vraag", zegt De Groot. "Maar het gaat hier om verschillende zekerheden met elk een eigen doel. De bankgarantie zit aan de voorkant, om een project geaccepteerd te krijgen. Dat gaat over de relatie tussen de aannemer en BouwGarant. Die 5 procent in het bouwdepot staat helemaal los van BouwGarant. Dat gaat over de relatie tussen de aannemer en de opdrachtgever."

BouwGarant geeft een bankgarantie in een enkel geval eerder vrij. "Dat zijn echt uitzonderingen. Een belangrijke voorwaarde is dan wel dat eventuele opleverpunten zijn opgelost. Dan heeft de opdrachtgever daarvoor ook een handtekening gezet."

SGW-stelsel

Er zijn ook nieuwe aanbieders die het risico op een faillissement van de aannemer afdekken, zoals Afbouwborg.

"Wij zien hier grote risico's voor de opdrachtgever", zegt De Groot. "Zolang alles goed gaat, is er weinig aan de hand. Maar als het misgaat, is er een probleem."

Hij wijst erop dat nieuwe aanbieders niet werken onder het certificaat van SGW. "Terwijl het SGW-stelsel zekerheden biedt die belangrijk zijn voor opdrachtgevers. Niet alleen een solide verzekering, maar ook een bouwer die is goedgekeurd door de waarborgende instelling en is aangesloten bij een onafhankelijke geschillenregeling."

Bovendien bevat de verzekering binnen het SGW-stelsel een kwaliteitsgarantie die nog jaren na oplevering doorloopt. "Dat is een groot verschil met Afbouwborg. Maar het belangrijkste verschil is dat Afbouwborg geen verzekering biedt, maar een bedrag in depot houdt waarvan het de vraag is of het voldoende is als de aannemer failliet gaat."

Laagdrempelig

Stel dat een ondernemer voor het eerst met nieuwbouw te maken krijgt en een opdrachtgever heeft die om een certificaat vraagt. Wordt dat dan een lastig traject?

"Dan leggen we uit hoe het werkt. We hebben duidelijke procedures. Die lopen we dan met elkaar door. We kijken ook met de ondernemer naar de overeenkomsten die hij moet opstellen, want dat is natuurlijk allemaal nieuw voor hem."

De Groot vindt het belangrijk dat bouwbedrijven BouwGarant weten te vinden als ze vragen hebben.

"Dat gebeurt gelukkig dagelijks. We zijn laagdrempelig. Als je ons belt, krijg je meteen iemand aan de telefoon en als je mailt, krijg je vaak dezelfde dag een reactie. Bedrijven komen ook vaak bij ons langs of wij bij hen. Die toegankelijkheid vinden we belangrijk."

"We realiseren ons dat ondernemers al met veel regels, administratie en risico's te maken hebben. Juist daarom proberen we bereikbaar te zijn en mee te denken. Niet alles kan, maar we leggen wel graag uit waarom bepaalde keuzes worden gemaakt."