Minder ruimte, meer eisen: zo verandert bouwlogistiek

Bouwen in een open groene weide, met rustige en brede ontsluitingswegen, is in de wereld van de bouwlogistiek zonder twijfel het ideaal. De werkelijkheid is meestal anders. De toevoer van goederen naar een bouwplaats is steeds vaker gepriegel op een spreekwoordelijke postzegel in de binnenstad. Opdrachtgevers zoals gemeenten of woningbouwcorporaties stellen daarom vaak strenge eisen aan veiligheid, leefbaarheid en doorstroming van het verkeer. Daar komen de laatste jaren ook duurzaamheidseisen bij. Goederenvervoer naar dichtbevolkte locaties moet steeds vaker emissievrij zijn. Kortom, de bouwlogistiek staat voor grote uitdagingen.

Peter Poel, technisch directeur van bouwbedrijf Hemubo, merkt dat dagelijks in de praktijk. De renovatie- en grootonderhoudsprojecten van Hemubo vinden bijna altijd plaats in dichtbebouwde wijken. "Als wij een vrachtwagen neerzetten om te lossen, stagneert de hele straat."

De ruimte op de bouwplaats is bovendien veel kleiner dan voorheen. Materialen zoals dakpannen, stenen of leidingwerk moeten daardoor in kleine hoeveelheden worden aangeleverd, precies op het moment dat ze nodig zijn. In vaktermen heet dat just in time delivery.

Walther Ploos van Amstel, lector stedelijke logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam, herkent dat beeld. "We gaan richting tachtig procent van de bouwprojecten in de gebouwde omgeving. Je werkt midden tussen bewoners en bedrijven."

Bouwhub

De combinatie van krappe toevoerwegen, beperkte opslagruimte en strengere duurzaamheidseisen vraagt om nieuwe oplossingen. De bouwhub biedt daarbij uitkomst. Dit is een grote opslaglocatie aan de rand van een stad, van waaruit materialen gebundeld en op het juiste moment met elektrisch vervoer naar de bouwplaats worden gebracht.

Hemubo koos ervoor mede-eigenaar te worden van de Bouwhub Amsterdam, samen met een funderingsspecialist en een logistieke dienstverlener. Andere bouwbedrijven kunnen ook gebruikmaken van deze hub. Poel zegt: "Een hub geeft betere controle op levertijden en goederenstromen. Door die voorspelbaarheid werk je efficiënter, heb je minder wachttijd en dalen de faalkosten."

De efficiëntie op de bouwplaats neemt verder toe wanneer materialen niet centraal worden afgeleverd, maar direct per woning. Levering kan zelfs binnen plaatsvinden. "Bij een badkamerrenovatie kun je de onderdelen bijvoorbeeld direct in de badkamer laten afleveren."

'Logistiek ontkoppelpunt'

Logistiek dienstverlener Vlot Logistics exploiteert in Rotterdam bouwhub Hub010. Deze is vooral gericht op bouwmaterialen, vertelt operationeel directeur Rudolf Vlot. "We werken met wissellaadbakken waarin we de dagelijkse bouwproductie voorbereiden. Goederen komen vaak 's nachts binnen. De hub functioneert als een logistiek ontkoppelpunt waarin goederenstromen worden samengebracht en opnieuw verdeeld. De last mile naar de stad verloopt vrijwel altijd elektrisch."

Efficiëntie vraagt ook om slim retourtransport. Elektrische voertuigen moeten idealiter niet leeg terugrijden. Zowel Hemubo als Vlot nemen daarom reststromen mee, zoals verpakkingsmateriaal en restanten bouwmateriaal. In de praktijk is het echter nog uitzonderlijk dat voertuigen op de terugweg net zo vol zijn als op de heenweg.

Vlot licht toe: "Idealiter neem je ook emballage, rolcontainers of afval uit andere sectoren mee de stad uit. Het koppelen van logistieke stromen tussen verschillende branches is nu nog lastig. Elke sector en gemeente hanteert eigen regels en elke lading heeft specifieke kenmerken. Dat maakt samenwerking complex."

Faalkosten

Voorspelbaarheid is een sleutelbegrip in moderne bouwlogistiek. Hemubo werkt vanuit het eindpunt van een project terug naar de voorbereiding. Poel legt uit: "Het moment waarop iets klaar moet zijn, bepaalt de hele voorbereiding. Zeker bij renovaties terwijl bewoners thuis blijven, moet je exact weten wat wanneer gebeurt. We werken daarom met een lean planning waarin alle logistieke bewegingen zijn vastgelegd."

Ook bij Vlot Logistics staat voorspelbaarheid centraal. Vlot zegt: "We hebben een opdrachtgever die wil dat wij halffabricaten op tien tot vijftien minuten van het project op voorraad houden. Zo voorkomen we vertraging door bijvoorbeeld files." In heel Nederland ziet hij een trend richting kleinere hubs, dicht bij bouwlocaties.

Ploos van Amstel benadrukt het belang daarvan: "Onvoorspelbaarheid is de grootste margekiller in de bouw." Uit onderzoek blijkt dat niet materiaalkosten, maar faalkosten de winst aantasten. Die ontstaan door slechte planning, onvoorspelbare leveringen, fouten en verspilling. "Het komt voor dat tien tot vijftien procent van het materiaal wordt weggegooid. Logistieke kosten vormen ongeveer vijftien procent van de totale bouwsom. Verbetering van de logistiek kan dus grote besparingen opleveren. Alleen al minder ritten naar de groothandel scheelt aanzienlijk. Een uur rijden betekent al snel negentig euro aan faalkosten."

Mogelijkheden vanuit BIM

Digitalisering en AI bieden grote kansen voor efficiëntere bouwlogistiek. Volgens Ploos van Amstel bevat BIM niet alleen tekeningen, maar ook stuklijsten. Daardoor kunnen bouwers maanden vooruit plannen en materialen in bulk inkopen, in plaats van wekelijks losse bestellingen te plaatsen. Dat verandert ook de samenwerking met leveranciers en logistieke partners.

Volgens hem benutten nog te weinig bouwbedrijven deze mogelijkheden.

Vlot Logistics werkt zelf nog niet met BIM, maar ziet de ontwikkeling wel toenemen. Tegelijkertijd maakt het bedrijf al gebruik van digitale systemen voor optimale belading en ritplanning. Vlot zegt: "BIM kan inzicht geven in de logistieke behoefte op verschillende momenten. Daarmee kunnen wij samen met andere partijen een betere planning maken. Data en techniek gaan een steeds grotere rol spelen."

Hemubo kiest er bewust voor om logistieke optimalisatie grotendeels bij partners neer te leggen. Poel legt uit: "Onze kernactiviteit is duurzaam en efficiënt bouwen en renoveren. Daar zetten we AI voor in. Logistiek is een vak apart. Onze logistieke partner in de hub is daar beter in."

Foto's via Hemubo