Veiligheid begint niet op het spoor, maar bij de mens

Risico's op het spoor

Fysieke veiligheid, gezond werken en duurzame inzetbaarheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bij Strukton Rail wordt veiligheid daarom breed benaderd: van het voorkomen van aanrijdingen, elektrisering of beknelling bij spoorwerkzaamheden tot het stimuleren van stoppen met roken en het terugdringen van nachtwerk.

Manager Integrale Veiligheid Andries Bakker werkt met vier verschillende teams voor Strukton Rail aan veiligheid in de volle breedte: van beleid en richtlijnen tot veiligheid op projecten en het veilig buiten dienst stellen en vrijgeven van het spoor. Veelvoorkomende risico's voor de ruim 500 uitvoerende medewerkers zijn vallen, struikelen en zwikken, en bekneld raken of geraakt worden bij werkzaamheden met een krol.

"Deze kraan op lorries gebruiken we bijvoorbeeld voor het vernieuwen van spoorstaven, het reinigen en vervangen van ballaststenen en het plaatsen van seinen. Door de beperkte ruimte, het draaibereik van de kraan en het zicht van de machinist vraagt dat continu aandacht."

Ook blootstelling aan gevaarlijke stoffen is een actueel onderwerp bij werkzaamheden aan het spoor. "Denk aan respirabel kwartsstof in ballast, PCB-houdende olie in componenten van elektrische installaties of chemische middelen voor onkruidbestrijding. Als sector werken we eraan om deze stoffen uit te faseren en het spoor schoon te maken van deze stoffen."

Een meldcultuur die werkt

Om de risico's effectief te beheersen, is een goed werkend veiligheidssysteem essentieel. De veiligheidsteams van de drie Nederlandse bedrijfsonderdelen van Strukton, Wegen en Beton, Infra Specials en Rail, werken daarbij steeds intensiever samen. Bakker: "We hebben een gezamenlijke beleidsverklaring opgesteld en werken toe naar uniforme processen, bijvoorbeeld voor het melden van ongevallen en incidenten."

Alleen een toegankelijk systeem is niet genoeg, benadrukt hij. "Mensen melden pas als ze merken dat er iets met hun melding gebeurt. Daarom komt elke melding binnen bij een lid van het managementteam. Dat voert het gesprek, doet onderzoek en sluit de melding zelf af."

Ook van medewerkers wordt eigenaarschap verwacht. "Ik zeg altijd: don't walk by. Ga er niet vanuit dat ingrijpen niet nodig is. Spreek je collega aan of kaart een onveilige situatie aan bij de uitvoerder, je leidinggevende of de opdrachtgever."

Veiligheid en vitaliteit

Volgens Bakker stopt veiligheid niet bij het voorkomen van incidenten. Het gaat ook over gezondheid op de lange termijn en duurzame inzetbaarheid. Daarom richt Strukton zich nadrukkelijk op leefstijlthema's die bijdragen aan vitaliteit.

Een voorbeeld is de recente campagne rondom stoppen met roken. "We willen vooral een helpende hand bieden aan collega's die graag willen stoppen, met respect voor hun persoonlijke situatie en omstandigheden. Ik ben vorig jaar zelf gestopt met roken. Zo ontstond het idee om dit thema op te pakken tijdens onze vitaliteitsmaand in oktober."

Zo'n twintig medewerkers meldden zich aan voor een praktische cursus. "De trainer legt uit wat een verslaving is en wat die met je lichaam doet. Door de gewoonten van rokers op een grappige manier uit te vergroten, houdt hij je bovendien een spiegel voor."

Voor het organiseren van de cursus maakte Strukton gebruik van het vitaliteitsbudget van Zilveren Kruis Achmea, waarbij veel medewerkers via de collectieve zorgverzekering zijn aangesloten. "Dat zo'n budget bestaat, is lang niet altijd bekend, terwijl het bedoeld is voor collectieve initiatieven rond duurzame inzetbaarheid, gezondheidsmanagement en het voorkomen van verzuim."

Strukton biedt de cursus twee keer per jaar aan, in oktober en januari. Een aantal medewerkers is inmiddels daadwerkelijk gestopt met roken, al hoort daar soms een terugval bij. "Cijfers hebben we nog niet; die willen we later verzamelen. De aanbieder claimt dat 70 procent blijvend stopt, maar dat lijkt me eerlijk gezegd wat optimistisch. Ik zou het fantastisch vinden als een derde van de deelnemers definitief stopt. Zelfs als er per cursusdag één persoon definitief stopt, is dat voor mij al pure winst."

De stap naar meer dagwerk

Stoppen met roken is één voorbeeld van het bredere vitaliteitsbeleid. Strukton geeft daarnaast voorlichting over gezonde voeding in combinatie met onregelmatige werktijden en stimuleert medewerkers om voldoende te bewegen. Ook zet het bedrijf zich actief in voor branche-initiatieven, zoals de transitie naar meer dagwerk.

"Er is sterk bewijs dat langdurig nachtwerk het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten verhoogt. Dat risico neemt toe naarmate iemand meer jaren nachtdiensten draait."

Samen met ProRail, railAlert en andere railbedrijven organiseert Strukton jaarlijks het nachtcongres om de balans te bespreken tussen veiligheid, gezondheid en efficiëntie. "Het is een lastige transitie, door de politieke druk op bereikbaarheid én de voorkeuren van medewerkers. Dat neemt niet weg dat we op dit vlak stappen móéten zetten."

"Veilig en gezond werken zit niet alleen in regels en systemen", besluit Bakker. "Het zit in de keuzes die je elke dag maakt, als organisatie én als individu."

Zelf aan de slag

Strukton benaderde trainer en ex-roker Frank Simmelink om medewerkers te laten ontdekken wat er werkelijk achter hun behoefte aan roken zit. Deze cursus wordt ook vergoed vanuit de basisverzekering.

Meer informatie over het nachtcongres is te vinden op de website van railAlert. Als brancheorganisatie werken wij samen met partners aan de transitie naar meer dagwerk bij wegwerkzaamheden.