1. Home
  2. Vereniging
  3. Vakgroep bitumineuze werken
  4. Veilig werken met afstrooimiddelen bij asfaltwerkzaamheden

Veilig werken met afstrooimiddelen bij asfaltwerkzaamheden

Afstrooimiddelen zorgen voor voldoende stroefheid van nieuw aangebracht asfalt. Bij het verwerken ervan kan stof vrijkomen dat schadelijk is voor de gezondheid. Daarom is het belangrijk om blootstelling zoveel mogelijk te voorkomen. Op deze pagina lees je welke risico's er zijn en welke maatregelen je kunt nemen.

Wat zijn afstrooimiddelen?

Afstrooimiddelen worden bij asfaltwerkzaamheden gebruikt om direct na het aanbrengen van asfalt voldoende stroefheid te creëren. Bij het verwerken kunnen echter stof en respirabele deeltjes vrijkomen. Medewerkers op en rond de asfaltset kunnen hieraan worden blootgesteld. Afstrooimiddelen bestaan uit verschillende minerale materialen, zoals brekerzand, steenslag en alternatieve minerale producten. Afstrooimiddelen bevatten over het algemeen siliciumdioxide (kwarts). De samenstelling van andere minerale stoffen en zware metalen kan verschillen. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de technische eigenschappen van een afstrooimiddel te kijken, maar ook naar de samenstelling en de mogelijke gezondheidsrisico's.

Waarom is stof van afstrooimiddelen een risico?

Bij het verwerken van afstrooimiddelen kan een zichtbare stofwolk ontstaan. Hoe kleiner de fractie, hoe meer stofontwikkeling mogelijk is. Blootstelling kan optreden bij medewerkers die tijdens het afstrooien in de directe omgeving werken, waaronder de walsmachinist en medewerkers op de asfaltset. Stofblootstelling moeten we altijd voorkomen, extra aandacht is nodig wanneer het materiaal kwarts bevat. Kwarts (CAS 14808-60-7) wordt aangemerkt als kankerverwekkende stof. De wettelijke grenswaarde voor respirabel kwartsstof bedraagt 0,075 mg/m³ (SER). Blootstelling aan stof kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken. Langdurige blootstelling aan kwartsstof kan leiden tot ernstige gezondheidsschade, waaronder silicose (stoflongen/longfibrose) en een verhoogde kans op ernstige longziekten, waaronder longkanker.

Aan de slag volgens de STOP-strategie

Om blootstelling aan stof zoveel mogelijk te voorkomen en beperken, is het belangrijk maatregelen in de juiste volgorde te nemen. De STOP-strategie biedt hiervoor een praktische aanpak: Substitutie, Technische maatregelen, Organisatorische maatregelen en Persoonlijke beschermingsmiddelen.

Substitutie

De eerste stap is nagaan of het risico bij de bron kan worden weggenomen of verminderd. Denk daarbij aan:

  • Beoordelen of afstrooien noodzakelijk is. Opdrachtnemers en Opdrachtgevers kunnen hierover met elkaar in gesprek gaan;
  • Onderzoeken of een afstrooimiddel kan worden gebruikt dat minder stof veroorzaakt;
  • Waar mogelijk kiezen voor een zo grof mogelijke fractie, omdat een kleinere fractie tot meer stofontwikkeling kan leiden;
  • Bij nieuwe of alternatieve materialen vooraf de samenstelling en mogelijke gezondheidsrisico's beoordelen.

Een alternatief product is niet automatisch een veiliger product. De samenstelling en mogelijke blootstelling moeten daarom onderdeel zijn van de productkeuze.

Technische maatregelen

Kan de bron niet voldoende worden weggenomen, beperk dan de blootstelling met technische oplossingen. Denk daarbij aan:

  • Maatregelen om stofvorming bij het storten van het afstrooimiddel in de bak te verminderen;
  • Het voorzien van de walsmachine van overdruk en filtering. 

Kijk daarbij nadrukkelijk naar het hele werkproces. Niet alleen het afstrooien zelf, maar ook het vullen en verwerken van het materiaal kan tot stofvorming leiden.

Organisatorische maatregelen

Beperk vervolgens de blootstelling door de werkzaamheden slim te organiseren. Praktische maatregelen zijn bijvoorbeeld:

  • Houd medewerkers zo veel mogelijk op afstand van de stofbron;
  • Voorkom dat medewerkers onnodig in een stofwolk werken;
  • Houd bij de uitvoering rekening met de windrichting;
  • Organiseer het afstrooien zo dat andere medewerkers zo veel mogelijk buiten de stofwolk blijven.

Maak hierover vooraf duidelijke werkafspraken met de medewerkers.

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Pas wanneer blootstelling niet voldoende kan worden voorkomen met bronmaatregelen, technische en organisatorische maatregelen, komen persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) in beeld. Gebruik daarbij de PBM's die voorgeschreven staan op de veiligheidsbladen van het product. Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn daarmee geen vervanging voor maatregelen hoger in de STOP-strategie, maar vormen het sluitstuk van de aanpak.
 

Nieuwe afstrooimiddelen? Eerst beoordelen

Innovatie kan bijdragen aan het terugdringen van stofblootstelling, maar een nieuw of alternatief materiaal is niet vanzelfsprekend veiliger.

Beoordeel daarom vóór toepassing:

  • Wat de samenstelling van het materiaal is;
  • Of het materiaal kwarts of andere relevante bestanddelen bevat;
  • Hoeveel stof tijdens verwerking kan ontstaan;
  • Welke medewerkers kunnen worden blootgesteld;
  • Welke maatregelen volgens de STOP-strategie mogelijk zijn.

Samen werken aan minder blootstelling

Werken met afstrooimiddelen vraagt aandacht bij de keuze van materialen, de voorbereiding van het werk en de manier waarop het werk wordt uitgevoerd. Ook samenwerking binnen de keten is belangrijk. Bedrijven met asfaltwerkzaamheden worden geadviseerd het gesprek met opdrachtgevers te voeren over afstrooimiddelen en de wijze waarop deze worden toegepast.

Meer informatie

Deze webpagina is tot stand gekomen door de Permanente Commissie Gezond en Veilig Werken (PCGVW) van de Vakgroep Bitumineuze Werken (VBW). Neem voor meer informatie over dit dossier Afstrooimiddelen contact op met verenigingsmanager Ferdinand Wieman.

Meer weten?

Ferdinand Wieman
Verenigingsmanager Bouwend Nederland