Hoe ontwerp ik zo dat er machinaal gestraat kan worden?

Landschapsontwerper Jeroen Marseille nam de deelnemers mee in zijn ervaringen en uitdagingen als ontwerper. Zijn oproep was helder: wil je optimaal machinaal kunnen straten, dan moet dat vanaf het begin van een (her)inrichtingsproject van de openbare ruimte een expliciet uitgangspunt zijn. De initiatiefnemer en opdrachtgever spelen daarin een sleutelrol door dit nadrukkelijk mee te geven aan de ontwerpende partij.

Aandacht voor fysieke belasting

Sinds 2025 is er, vanuit het meerjarenprogramma Goed Opdrachtgeverschap van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), extra aandacht voor de fysieke belasting van stratenmakers. Tijdens werkplekinspecties blijkt dat bestratingselementen nog vaak handmatig worden verwerkt, terwijl machinale of mechanische verwerking mogelijk is.
Die fysieke belasting leidt tot klachten aan het bewegingsapparaat – zoals knieën en schouders – en zorgt voor vroegtijdige uitval. Terwijl machinaal en mechanisch verwerken van elementenverharding al sinds 2007–2010 is vastgelegd in de Arbowet en het Arbobesluit, onder meer via CROW-publicatie 324, blijkt de praktijk weerbarstig. Onbekendheid met de mogelijkheden zorgt er nog dagelijks voor dat medewerkers onnodig zwaar worden belast.

Bewustzijn in de hele keten

Een belangrijke stap is het creëren van bewustzijn in de hele keten: van initiatiefnemer en opdrachtgever tot ontwerper en aannemer. Door de stratenmaker centraal te stellen en de vraag te stellen: wat kan ik doen om zijn of haar fysieke belasting te beperken?
Wie zich daarin verdiept – bijvoorbeeld via een bezoek aan de Vakbeurs Openbare Ruimte, de Infra Relatiedagen in Hardenberg, een bedrijfsbezoek of door informatie van toeleveranciers te raadplegen – ontdekt dat er al veel mogelijk is. De uitdaging zit vooral in het toepassen van die kennis: doen, leren, verbeteren en samen verder ontwikkelen.

Samen werken aan oplossingen

Sinds de eerste stilleggingen in 2025 is er veel in beweging gekomen. Brancheorganisaties hebben elkaar opgezocht en werken intensief samen. Zo worden de Arbocatalogus Straatwerk en CROW-publicatie 324 geactualiseerd.
Daarnaast ontwikkelden Straatwerk Nederland, Bouwend Nederland, Cumela (sectie MKBInfra) en AFNL samen de StraatwerkChecker. Met deze online tool krijgen gebruikers, aan de hand van een aantal vragen, inzicht in de mogelijkheden voor machinaal straten en praktische tips voor de toepassing. Ook is er een Hulplijn Optimaal Machinaal ingericht en worden nieuwe samenwerkingen geïnitieerd.
Het webinar van 1 april is een mooi voorbeeld van die samenwerking in de keten. Tegelijkertijd is duidelijk dat we er nog niet zijn. Naast duidelijkheid over wat wel en niet mag, blijft er behoefte aan technische doorontwikkeling. Die ontstaat alleen als de praktijk haar vragen en knelpunten blijft delen. Zo is inmiddels ook een keuringsprotocol voor hergebruikte straatbakstenen beschikbaar, een belangrijke stap vanuit duurzaamheid en circulariteit.

Veelgestelde vragen en antwoorden

Naar aanleiding van het webinar worden de komende tijd veelgestelde vragen en antwoorden gepubliceerd. Zo blijft de sector samen werken aan veilige, duurzame en toekomstbestendige bestrating.

Terugkijklink en presentatie

Hier kun je het webinar terugkijken en dit is de bijbehorende presentatie.

Vervolgacties

We zijn ook bezig met:

• Het actualiseren van de Arbocatalogus Straatwerk en CROW-publicatie 324. We verwachten de eerste resultaten eind 2026/begin 2027.
• In overleg met Nederlandse Arbeidsinspectie definitieve afspraken maken rondom de verplichting en uitvoering van straatwerkplannen.
• Het verder ontwikkelen van de StraatwerkChecker.
• Gesprekken met verschillende partijen in de keten over kennisdeling en uitdagingen. Zo organiseren we samen met vereniging Stadswerk op 30 april een webinar voor gemeenten.