ProRail en de Civiele Bouw op het goede spoor

De samenwerking tussen spoorbeheerder ProRail en civiele aannemers is complex en verandert in hoog tempo. Traditioneel is de zorg, aandacht en energie van de opdrachtgever uitgegaan naar de geconcentreerde groep spooraannemers. Zeker de laatste jaren, waarin er steeds meer spoorwerk uitgevoerd moest worden. Het zorgen voor voldoende capaciteit bij en met de spooraannemers werd een focuspunt. ProRail wil de banden met de civiele aannemerij graag aanhalen en weer een nauwere samenwerking aangaan. Maar hoe kun je het beste samenwerken?

Oog voor elkaar

Succesvol samenwerken, nieuwe contractvormen en duurzaamheid. Dat waren de gespreksthema's op de op 1 juli 2026 in Amersfoort gehouden themabijeenkomst 'ProRail en de Civiele Bouw op het goede spoor' door Vakgroep Civiele Bouw (VCB) van Bouwend Nederland in samenwerking met ProRail. Doel van de middag was met elkaar in gesprek te gaan over een aantal thema's die betrekking heeft op het civiele deel van de ProRail-projecten en met de uitkomsten de samenwerking tussen ProRail en de civiele markt verder te optimaliseren. Zowel directeur Realiseren Projecten bij ProRail, Jan Mulder als voorzitter van de Vakgroep Civiele Bouw, Hein Jan Bocxe (BAM Infra Civiel) gaven aan: 'We moeten meer oog krijgen voor elkaar'. 

Dagvoorzitter Nathan de Groot vroeg de circa honderd aanwezigen bij de aftrap van de bijeenkomst met welk liedje zij de huidige samenwerking tussen ProRail en de civiele aannemers zouden willen kenschetsen. Dat varieerde van 'We can work it out' tot 'Zeg maar niets meer' en van 'Don't Stop (Thinking about tomorrow)' tot 'Man in the mirror'. Het laatste liedje raakte een snaar in de zaal die voor de helft uit opdrachtgevers en opdrachtnemers bestond: kijk eerst naar je eigen rol voordat je met de vinger naar de ander wijst. Enige zelfreflectie is belangrijk om de bouwopgave voor de komende jaren naar tevredenheid van alle partijen uit te voeren. 

Hoe die bouwopgave er uit ziet werd duidelijk in de presentatie van marktcapaciteitsmanager bij ProRail Kelly van den Broek. Zij belichtte het Masterplan 2028-2032 dat uitgaat van de integrale programmering van projectmatig werk aan het spoor. De deelnemers kregen dit plan vooraf toegestuurd. Het is ook te vinden op de ProRail-website.  

Masterplan 2028-2032 biedt een overzicht van de projectmatige werkzaamheden voor de komende drie tot zeven jaar, rekening houdend met financiële middelen, capaciteit in de markt, capaciteit op het spoor en interne capaciteit. Van den Broek: 'Tussen 2020 en 2024 is het volume aan spoorwerk met ongeveer 50% gegroeid tot 1,8 miljard euro in 2024. Dit niveau blijft stabiel tot en met 2032. Het werkpakket blijft daarmee onverminderd groot. Dit is niet omdat het volume aan spoor werkzaamheden stabiliseert maar omdat er vanwege de maakbaarheid grenzen moeten worden gesteld aan het volume aan het spoorwerk.'

Behalve op een andere manier van werken, richt ProRail zich op verdere digitalisering en data gedreven werken om projecten beter te clusteren, te programmeren en uit te voeren. 'Zo worden weloverwogen keuzes gemaakt en proactieve maatregelen genomen. Het sturen op de maakbaarheid van het projectenportfolio is een voortdurende zoektocht naar de optimale balans tussen het veilig laten rijden van treinen en het uitvoeren van alle benodigde werkzaamheden.' Masterplan 2028-2032 geeft inzicht in de uitvoerbaarheid van het werkpakket maar stuurt ook actief op de haalbaarheid. 'Het totale volume ligt vast, maar specifiek welke onderdelen daadwerkelijk in uitvoering gaan nog niet, aldus Van den Broek. 'Om het projectenportfolio maakbaar te programmeren, is het noodzakelijk dat de spoorbranche blijft samenwerken op een efficiënte en innovatieve manier op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid.'

Onderling vertrouwen

Willem van der Linde (algemeen directeur Hegeman Bouw en Infra) en Bart Hofsink (afdelingsmanager stationsprojecten a.i. ProRail) kenschetsten de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer soms als 'best wel ingewikkeld'. 'Je moet voorkomen dat je allebei in een fuik terechtkomt', aldus Van der Linde. Hofsink vergelijk een project als het managen van een kruiwagen met kikkers. 'Het speelveld is complex en kent veel stakeholders'. Projectleider Sebastiaan Meijer (BAM Infra) en Rob Haksel (realisatiemanager bij ProRail) belichtten een praktijkvoorbeeld bij de realisering van een tunnel aan de Maartendijkseweg in Hilversum waarin niet een 'wij-en-zij-mentaliteit' de boventoon voerde maar een 'wij-mentaliteit'. Haksel stak de hand in eigen boezem: 'ProRail heeft veel procedures. Die zijn ook nodig en hebben veel waarde, maar je kunt daar in sommige gevallen ook soepel in plaats van erg stringent mee omgaan.' In dit specifieke geval werd het project door onderling vertrouwen niet in de geplande twee jaar, maar in veertien maanden gerealiseerd. 'Vertrouwen in elkaar hebben en oog hebben voor elkaars positie zijn belangrijk. Partijen moeten realiseren dat jouw succes, mijn succes en uiteindelijk óns succes is' aldus Haksel.

Samenwerking

De deelnemers aan de bijeenkomst konden daarna kiezen uit drie parallelle workshops. 'Wat is succesvol samenwerken', werd op een speelse manier belicht door Nathan de Groot. Hij daagde de deelnemers met een aantal stellingen uit positie te kiezen en inzicht in elkaar te krijgen. 'Communicatie', 'openheid zonder consequentie', 'de keuze voor juiste contractvorm', 'het benoemen van de gezamenlijke verantwoordelijkheden' en 'het kennen van elkaars speelveld' kwamen naar voren als instrumenten voor een betere samenwerking. 'Investeer in elkaar.'

Contracten

Risicoallocaties en de relatie tussen aanbesteden, contract en contractmanagement stond centraal in een de workshop die onder andere werd gepresenteerd door inkoopstrateeg bij ProRail Tjeerd Biessels. 'We hebben het weinig gehad over contracten en meer over risico's. Deze worden óf afgeprijsd en dan wordt het project duurder, of niet, en dan heb je gedoe achteraf. Vaak zijn het dingen die je vooraf bij de aanbesteding wel had kunnen bespreken. De oproep aan allen is dan ook: doe dat dan ook!'

Duurzaamheid

Marktlead Duurzaamheid Marieke Knook sprak in de workshop Duurzaamheid over de ProRail-sturing op schoon en emissieloos bouwen en de milieukostenindicator (MKI). 'Want uiteindelijk is dat de toekomst waar we met zijn allen naar toe gaan.' Vroege inschakeling voorin het proces van de civiele aannemer leidt tot een betere processturing én een beter resultaat, zo was de consensus.

Door de ongedwongen en prettige sfeer gingen er aan het einde van de bijeenkomst stemmen op om de dialoog gaande te houden in een eigen tweejaarlijks evenement of aansluiting te zoeken in de jaarlijkse Marktmiddag van ProRail. 'De overeenkomsten zijn groter dan de verschillen. We denken stiekem toch in dezelfde richting', aldus een van de opmerkingen. Kortom: ProRail en de Civiele Bouw zitten op het goede spoor.