Themamiddag Contractvormen voor civiele bouwers
Dinsdag 13 oktober 2026
Kost Plus: eerlijk werk voor een eerlijke prijs De Vakgroep Civiele Bouwers wijdde op 30 september 2026 een themamiddag aan een nieuwe opkomende manier van samenwerken zonder vaste aanneemsom. Deze Kost-Plus methodiek vraagt een andere mentaliteit, gedegen voorbereiding en transparante werkwijze zoals betrokkenen bij de renovatie van Het Binnenhof, de Van Brienenoordbrug en project Oosterweel in Antwerpen lieten zien. Bouwend Nederland ondersteunt de ontwikkeling van een vernieuwde Nederlandse modelovereenkomst Kost Plus die de bouwtijd volgens betrokkenen verkort met minimaal 10%.
Nog niet alle opdrachtgevers en bouwers hebben er van gehoord. Dat is de reden dat de Vakgroep Civiele Bouw van Bouwend Nederland op 30 september jl. in Lopikerkapel een themamiddag hield over contractvormen NEC4 en Kost Plus. De belangstelling was goed met rond de 90 deelnemers vanuit aannemers en opdrachtgevers. Opdrachtgever/opdrachtnemer gaven in duopresentaties hun ervaringen op lopende projecten als de renovaties van Het Binnenhof in Den Haag en de Van Brienenoordbrug in Rotterdam en project Oosterweelverbinding in Antwerpen. Al deze projecten hebben gemeen dat ze grootschalig en zeer complex zijn, technisch, logistiek en bestuurlijk uitdagend met een strakke planning. "Het is bouwen onder een vergrootglas", aldus dagvoorzitter Hans Kooijman.
Mede door ervaringen uit het verleden, groeit bij opdrachtgevers en opdrachtnemers in de civiele bouw de consensus dat traditionele contracten en de UAV-GC (Geïntegreerde Contracten) voor dergelijke complexe projecten niet altijd tot het beste resultaat leiden. Immers, een vaste 'eerlijke' aanneemsom is door de vele onzekerheden vaak onmogelijk te geven, het ontwerprisico en het uitvoeringsrisico liggen traditioneel eenzijdig bij de opdrachtnemer, terwijl de opdrachtgever zich beperkt tot toetsing van de prestaties op hoofdlijnen. Tijd dus voor een contractuele innovatie.
NEC4 en de Oosterweelverbinding Antwerpen
Project Oosterweelverbinding Antwerpen werkt volgens NEC4 (New Engineering Contract 4), Bij dit van oorsprong Britse model houden opdrachtgever en opdrachtnemer nauw overleg. De methodiek heeft een aantal ingebouwde mechanismen als actieve projectmanagementprocessen, live planningen en snelle risico-gestuurde besluitvorming. NEC4 stuurt aan op gezamenlijke verantwoordelijkheid en samenwerking. Jan Verschueren (area-manager Benelux van DEME Infra) bracht in zijn presentatie een historische lijn waarin de evolutie (en het waarom) van build contracten(1990) naar D&C contracten - met verschillende varianten - naar uiteindelijk DBFM contracten (met o.a. Coentunnel & Blankenburgertunnel) werd toegelicht. Na de verduidelijking van ‘het issue’ bij deze manier van werken volgde een logische stap naar het huidige NEC4-project Oosterweel in Antwerpen. "Het is ook een ontwikkeling van een bouwopgave naar een maatschappelijke opgave", aldus Verschueren. "En daar hoort een andere manier van werken bij.
Transparantie en samenwerken zijn sleutelwoorden. Een target prijs wordt bepaald als het ontwerp voldoende ver is gevorderd. Een pain & gain mechanisme zorgt ervoor dat de aannemer getriggerd wordt om efficiënt te werken. Prijsvorming voor personeel en materieel wordt bepaald aan de hand van overeengekomen templates en materialen en onderaannemers worden gecontracteerd in overleg met Lantis.
De open boekhouding is cruciaal waarin de aannemer zijn gemaakte kosten aantoont, het begrip Cost Assurance wordt alzo geïntroduceerd.
Een externe accountant, ingeschakeld door de opdrachtgever, houdt het overzicht. Verschueren: "De administratie van alle opdrachtnemers moet dientengevolge kloppen. Dat is de consequentie die je als aannemer moet dragen. Die discipline moet er zijn om eerlijk te werken voor een eerlijke prijs."
Kost Plus
NEC4 is een internationale contractstandaard. Contractvorm Kost Plus (of Cost+) is in opzet en uitvoering vergelijkbaar, maar is afgestemd op de Nederlandse bouwpraktijk en baseert zich op Nederlands recht. Dat is ook de reden dat Bouwend Nederland in samenwerking met onder andere Rozemond Advocaten in Amsterdam, werkt aan een vernieuwde modelovereenkomst Kost Plus. Deze zal naar verwachting begin 2027 worden gepresenteerd. Net als NEC4 verdeelt ook Kost Plus de kosten en risico’s tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Daarbij geldt een vergoeding van werkelijk gemaakte kosten (ook faalkosten), plus een marktconforme opslag en een richtprijs voor winst/verlies-deling. Rob Bleeker, bouwrecht- en aanbestedingsadvocaat van Rozemond: "Voor opdrachtgevers en opdrachtnemers vergroot dit de kans op een geslaagde aanbesteding. Kost Plus blijft binnen het Nederlands juridisch kader en is daarmee voor Nederlandse marktpartijen laagdrempeliger dan NEC4."
Alle betrokkenen menen dat een bouwtijdreductie van 10% bij NEC4 en Kost Plus haalbaar is. Jan Verschueren: "In Antwerpen zitten we nu op ongeveer een kwart van het werk. Er is een gevoel dat het nog wat effectiever kan en daar werken we aan. DBFM doen we niet meer. Dit wordt de toekomst. Oldskool moet er uit.
Kost Plus en Het Binnenhof
Programmadirecteur Renovatie Binnenhof, Peter van Leeuwen (Rijksvastgoedbedrijf) en projectdirecteur techniek van Croonwolter&dros, Hans Dobbe, belichtten hun samenwerking in Kost Plus. Ze werken aan het oudste parlementsgebouw ter wereld, dat nog steeds als zodanig in gebruik is, namelijk het 800 jaar oude Haagse Binnenhof. Al gauw werd duidelijk dat UAV niet voldeed voor een dergelijk grootschalig en ingewikkeld project. "Met alle onzekerheden en verrassingen is een dergelijk project niet te calculeren," aldus Van Leeuwen. De vijf betrokken bouwers sloten Pact 800, een realisatieovereenkomst op basis van Kost Plus. "Ik betaal als opdrachtgever alle werkelijke kosten die in het project zitten. Verrassingen worden gemeld, gedocumenteerd en meegenomen in de realisatie en kosten. Dit betekent dat het werk gewoon door kan gaan. Dat scheelt kostbare tijd en voorkomt juridisch gesteggel over of iets wel of niet onder een stelpost of meerwerk valt." Hans Dobbe (Croonwolter&dros): "De rol tussen opdrachtgever en opdrachtnemer is bij Kost Plus een totaal andere. De stelposten zijn er voor 95% uitgehaald en tot vaste posten omgezet in de Richtprijs. Vooraf is duidelijk afgesproken welke kosten je wel en welke je niet kunt inbrengen. Je werkt nauw samen in week- en maand- en kwartaalrapportages. Je bent in een open dialoog met elkaar. We zijn in Den Haag nu 1,5 jaar bezig en zien de voordelen."
Cost+ en de Van Brienenoordbrug
De eerste uitvoeringswerkzaamheden voor het project Vernieuwing Van Brienenoordbrug (VBB) starten in 2028. De werkzaamheden in de basculekelder starten dan waarna in 2029 de beweegbare delen worden vernieuwd, later volgen de brugbogen. Het werk is in vier deelcontracten geknipt die lopen tot de geplande totale afronding in 2033. Voor het vervangen van het Beweegbare Deel, het eerste contract van de Van Brienenoordbrug kozen betrokkenen voor Cost+. Wop Schat, directeur VBB contracten bij Rijkswaterstaat: "Gezien de omvang en de impact van het werk en de bijbehorende risicoverdeling een logische keuze." Hanneke Heeren, manager projectbeheersing VBB contract 1 bij RWS. "We zitten momenteel middenin de opstartfase. We steken in deze fase veel tijd in het goed met elkaar in richten van het Cost+ contract. Dit moet in volgende fasen helpen om te kunnen sturen op de werkelijke kosten, kostenbeheersing en efficiency. Elkaar vinden is echt noodzakelijk." Miki Hegedus, vice-projectdirecteur Vernieuwen Van Brienenoordbrug van Count & Cooper Rotterdam werkt zij-aan-zij met hoofdaannemer FCC Construcción. Hij zegt: "We zijn nu een jaar met Cost+ bezig. Het is erg intensief, maar er is ook ruimte om je ervaring in te brengen. Transparantie wordt beloond. We denken dat sturing op de targetprijs loont: zowel voor de opdrachtgever, als de opdrachtnemer, als de belastingbetaler."