ZERO Emissie ambitie van steden leidt tot meer uitstoot

donderdag 20 februari 2020

Arjan Walinga

Accountmanager Bouw Klein/beleidsadviseur Ketensamenwerking
Afbeelding ZERO Emissie ambitie van steden leidt tot meer uitstoot

Een groeiend aantal gemeentes zetten stappen om in (delen van) de stad een zogenaamde Zero Emissie zone in te stellen. Ondersteund door adviezen van adviesbureaus die actief zijn in de markt van de mobiliteit besluiten gemeentes tot invoering van Zero Emissiezones met een harde datum die varieert tussen nu en 2035. Het was een van de onderwerpen waarover door de ruim 200 bezoekers van het Bouwlogistiek congres van 11 februari j.l. over met elkaar in gesprek gingen. Een van de conclusies was dat de noodzaak om te komen tot verbetering van luchtkwaliteit en behoud van milieu veel inzet waard is, maar dat we met het alleen inzetten van Zero Emissie zones daar echt niet komen. Sterker nog, het kan in reële situaties leiden tot verhoging van verkeersbewegingen en fijnstofemissies.

Feiten en koers

Er is een brede steun waarneembaar voor de ambities van steden en regionale overheden die willen toewerken naar dergelijke doelen. Als Bouwend Nederland staan wij op datzelfde punt, maar het is onze conclusie vandaag de dag dat er nog geen definitieve datum kan worden genoemd waarop een ZE zone in een willekeurige stad mogelijk is. Als Bouwend Nederland zoomen wij begrijpelijk in op de zaken die de bouw van infrastructurele werken en Burgerlijke- en Utiliteitsbouw (B&U) betreffen. Gezamenlijk neemt de bouw een meerderheid van de logistieke bewegingen in Nederland voor haar rekening. De uitspraak dat momenteel nog niet kan worden gegarandeerd dat de bouw binnen een bepaalde periode emissieloos zal zijn vraagt om toelichting. Er is sprake van twee onbekenden of onzekerheden.

Ontwikkeling van industrieel bouwen

In de afgelopen tien jaar is de bouw gekenmerkt door een vergaande vorm van industrialisering. Deze industrialisering is herkenbaar in bijvoorbeeld prefabricage van Infra en B&U werken. De gevolgen vanuit een logistiek perspectief zijn positief, namelijk een terugloop van het aantal bewegingen tijdens ruwbouw en afbouw van tientallen procenten. De gevolgen voor de feitelijke afname van CO2, fijnstof, stikstof, overlast en de toename van veiligheid zijn evident. De gevolgen voor het vervoerd gewicht per beweging zijn omgekeerd evenredig: deze nemen toe. De eerdergenoemde onzekerheid zit hem hierin dat nu nog niet is te voorspellen wat de gevolgen zijn van de verdergaande industrialisatie van de bouw en de gevolgen voor het benodigde vervoersmaterieel. Tweede onzekerheid is dat fabrikanten van vrachtwagens en van materieel steeds meer komen met voorspellingen welk type vrachtwagen zij verwachten te gaan produceren in de komende jaren. Dit overzicht van beschikbare vrachtwagens zegt echter niets over de hoeveelheid van deze vrachtwagens. De betaalbaarheid zoals kosten per kilometer of per ton vervoerd gewicht is dus ook niet te voorspellen.

Zero Emissie kan leiden tot meer fijnstof

De conclusie is dat het vastleggen van ZE-zones in steden of gebieden op een bepaalde datum niet realistisch is. Stadsbesturen en andere bestuurders zouden zichzelf bestuurlijk of wettelijk niet klem moeten zetten voor het geval de twee genoemde onzekerheden bepalen dat het nog niet haalbaar is. Daar komt een economisch argument bij dat wij vanuit het ondernemersperspectief voorspellen dat in die steden of gebieden die zichzelf wel committeren aan een harde datum de gevolgen groot zullen zijn. Want bij het niet meer kunnen vervoeren van zware prefab elementen voor Infra en B&U, door het niet beschikbaar zijn van geschikt vervoersmaterieel zullen bouwers en architecten weer op de oude manier gaan ontwerpen en bouwen waarbij productie op de locatie de enige optie is. Dit resulteert in een verveelvoudiging van leveringen en personeel op de bouwplaats. Bouwen wordt hierdoor voor omwonenden en het milieu meer belastend. Sterker nog, door de toename van transportbewegingen in de stad neemt de uitstoot van fijnstof, die in hoofdzaak afkomstig is van remschijven en banden, juist toe.  

Betaalbaarheid van wonen en bouwen

Bouwwerken zijn in de afgelopen jaren technologisch complexer en daardoor duurder geworden. De manier waarop bouwbedrijven de betaalbaarheid voor bewoners, gemeentes en bedrijven realiseerden is de eerdergenoemde industrialisatie, zichtbaar in prefabricage (van stuks-productie naar mass-customization). Het niet kunnen toepassen van prefabricage zorgt voor een onnodige verhoging van de kosten van het bouwwerk zonder dat daarmee een beter bouwwerk ontstaat, eerder het tegenovergestelde. Dat raakt de burger en het bedrijfsleven die wonen en werken in de stad flink in hun portemonee.

Alternatieven

Hoe onpopulair ook, maar het oplossen van dit probleem is een kwestie van de lange adem waarbij de ingreep van onze nationale overheden onontbeerlijk is. Momenteel werken wij vanuit de branches in de bouw aan een aanpak waardoor we de noodzakelijke veranderingen kunnen versnellen. We zetten in op vier belangrijke gebieden. Als eerste zullen we met nationale overheden moeten toewerken naar het versnellen van de ontwikkeling van internationale bedrijven die emissieloos vervoersmaterieel en montage materieel ontwikkelen en produceren. Hiervoor wordt een nationale investeringskoers voorgesteld samen met ministeries. Een tweede ontwikkeling is het verder inzetten op versnelling van de ontwikkeling van prefabricage waarbij de adoptie door het MKB-speerpunt is. Hierdoor neemt het aantal vervoersbewegingen significant af blijkt uit eerdergenoemde onderzoeken, veldexperimenten en serieuze bouwprojecten. Als derde zorgen we voor nationale coördinatie op de uitvraag regelgeving en toezicht op lokale en provinciale bouw(logistieke) regelgeving en ZE-zonering. Hierbij streven wij naar een uitdagende uitvraag die (gezien de stand van techniek en beschikbaarheid) haalbaar. Hierdoor is bouwen in Gouda niet aan andere regelgeving is gebonden dan in Zoetermeer, Amsterdam of Groningen. Momenteel zorgt de diversiteit aan regelgeving voor een rem op de investeringsbereidheid van bouwbedrijven om aan de begrijpelijke wensen te kunnen voldoen. Als laatste organiseren we een nationale materieelbank waar het beschikbare elektrische materieel doelmatig kan worden ingezet in die gebieden en steden waar dit het meest nodig is.

Conclusie

Wij delen de ambitie van steden en gebieden om te komen tot een ZE zones in steden en gebieden. Niet in de laatste plaats omdat onze eigen medewerkers onderdeel zullen zijn van deze veiligere en schonere omgeving waarin zij wonen en werken. We roepen op tot een afweging waarbij de belangen vanuit economische perspectieven ook worden meegenomen. Wij adviseren daarom om een stevige positie in te nemen als stad of gebied om zo de markt uit te dagen maar haar niet te overvragen. Tegelijkertijd roepen wij op om wel bestuurlijke manoeuvreer-ruimte te houden omdat anders de stad en gebieden en haar inwoners op termijn met onnodige overlast en kostenverhoging worden geconfronteerd.

Voor meer informatie over de ontwikkelingen rondom logistiek in de bouw, check www.logstiekindebouw.nl en op BNR staat een interessante podcast met Lector Citylogistics Walther Ploos van Amstel van de HvA en Arjan Walinga van Bouwend Nederland: BNR podcast Logistiek in de bouw

Klik hier voor de presentatie Transformatie oud havengebied Gemeente Stockholm

Klik hier voor de presentatie Workshop 4D BIM data 

Klik hier voor de presentatie Workshop Bouw Logistiek Klaar voor de toekomst_TLN

Klik hier voor de presentatie Workshop Efficiëntie in retourstromen_Hibin

Klik hier voor de presentatie Workshop Toetredingseisen Steden_Cycloon

Klik hier voor de presentatie Workshop Bouwlogistiek en de rol en inzet van de waterweg