Gespecialiseerd advocaat: Beweging in ‘stikstof-imPASse’?

donderdag 23 april 2020
Afbeelding Gespecialiseerd advocaat: Beweging in ‘stikstof-imPASse’?

Zeker als de extra maatregelen die het kabinet vrijdag bekend maakt ook natuurbeschermingorganisaties ervan overtuigen dat de stikstofdepositie in overbelaste natuurgebieden tot onder het wettelijk toegestane maximum wordt teruggebracht, kan een ‘ecologische voortoets’ soms voldoende zijn om groen licht te krijgen voor een bouw- of infraproject. Dat stelt advocaat Marieke Kaajan van ENVIR Advocaten.

Kaajan is gespecialiseerd in bestuursrecht met een focus op omgevingsrecht en natuurbeschermingsrecht. Ze baseert zich op enkele recente uitspraken van de Raad van State (RvS), die in mei vorig jaar oordeelde dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van het kabinet in strijd is met de Europese wetgeving. Sindsdien liggen veel bouw- en infraprojecten in de buurt van overbelaste, stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden stil, omdat de bijdrage aan de stikstofdepositie waarmee ieder project gepaard gaat het verkrijgen van een omgevingsvergunning en, eventueel, een natuurvergunning in de weg staat.

“De PAS-uitspraak van de RvS heeft alles op scherp gezet”, analyseert Kaajan. “Ook projecten waarbij sprake is van een verwaarloosbare stikstofdepositie van 0,05 mol of minder liggen stil. Voor een belangrijk deel komt dit omdat veel provincies en gemeenten menen dat een natuurvergunning nodig is zodra een project leidt tot een toename van stikstofdepositie op een relevant Natura 2000-gebied. Ook als die toename heel klein is, 0,01 mol bijvoorbeeld.” 

Uit recente uitspraken van de RvS blijkt echter dat soms kan worden volstaan met een zogenoemde ‘ecologische voortoets’, die kan aantonen dat een natuurvergunning overbodig is omdat uitgesloten kan worden dat de stikstoftoename een significant negatief effect heeft op het Natura 2000-gebied in kwestie.”

Veilige weg

Kaajan baseert zich op RvS-uitspraken over het bestemmingsplan ‘Wijk aan Zee/Beverwijk’, het inpassingsplan ‘Overnachtingshaven Lobith’ en het bestemmingsplan ‘Pallas-reactor’. “In alle gevallen hadden uiteenlopende partijen bezwaar gemaakt, omdat de in het plan voorziene ontwikkelingen zouden leiden tot een toename van stikstof op een al overbelast stikstofgevoelig Natura 2000-gebied. De RvS heeft in die uitspraken duidelijk gemaakt dat zo'n toename niet automatisch betekent dat een passende beoordeling moet worden opgesteld, maar dat soms kan worden volstaan met een voortoets. Een natuurvergunning is niet nodig bij een zeer beperkte, tijdelijke toename van stikstofdepositie, blijkt ook uit een uitspraak van de RvS over het bestemmingsplan ‘Callantsoog’ die woensdag bekend is gemaakt.”

Dat ontwikkelaars en bouwers tot dusver nog niet of nauwelijks gebruik hebben gemaakt van de voortoets-mogelijkheid, komt volgens Kaajan omdat het standpunt dat een natuurvergunning niet nodig is een handhavingsprocedure kan uitlokken. “Met alle kosten en vertraging van dien. Bovendien waren er tot woensdag nog geen voorbeelden uit de rechtspraak bekend, waarin de RvS een voortoets uiteindelijk voldoende vond. Ontwikkelaars en bouwers prefereren daarom de veilige weg en starten toch een tijdrovende vergunningprocedure. Een vergunning is immers onherroepelijk, zodra je ‘m hebt kun je met een gerust hart gaan bouwen.”

Toch verwacht de advocaat dat ontwikkelaars en bouwers in de nabije toekomst vaker gebruik gaan maken van de voortoets. “Het kan een oplossing zijn als haast is geboden, bijvoorbeeld doordat een project contractueel aan een opleverdatum is gebonden. Zonder risico is dat niet, omdat de RvS een ecologische voortoets tot op heden dus niet voldoende vond. Als een handhavingsprocedure wordt gestart, leidt dat tot vertraging en extra kosten. Een ontwikkelaar of bouwer kan het risico verkleinen door, zodra een handhavingsverzoek wordt ingediend, snel alsnog een natuurvergunning aan te vragen. Ook is het raadzaam om vooraf informeel overleg met de provincie te voeren over de inhoud van de voortoets.”

Kou uit de lucht

Daar komt volgens Kaajan bij dat de extra stikstofmaatregelen die het kabinet vrijdag bekend gaat maken, de kou wel eens enigszins uit de lucht zouden kunnen halen. “Als blijkt dat de aanscherping van het kabinetsbeleid, dus inclusief het nieuwe maatregelenpakket, wél voldoende zoden aan de dijk zet als het consequent wordt uitgevoerd en gehandhaafd, zullen projecten met marginale hoeveelheden stikstofdepositie in de bouw- of gebruiksfase wellicht voortaan met rust worden gelaten.

De recente RvS-uitspraken laten zien dat de voortoets-mogelijkheid dan ruimte biedt voor kortdurende bouwprojecten die gepaard gaan met een verwaarloosbare stikstofemissie die geen significant negatief effect heeft op het nabijgelegen Natura 2000-gebied. Eén zwaluw maakt nog geen zomer, maar dat is voorzichtig goed nieuws na een lange periode waarin alles muurvast leek te zitten.”

Project met stikstofprobleem?
Nieuwe beslisboom maakt mogelijkheden inzichtelijk!
Alleen voor leden