Misschien is de tijd nu wel rijp voor een woonfonds

Taco van Hoek is directeur van het Economisch Instituut voor de Bouw

donderdag 2 april 2020
Afbeelding Misschien is de tijd nu wel rijp voor een woonfonds

De bouwproductie stond voor de Coronacrisis al onder druk. Ruimtelijke restricties en restricties vanuit regelgeving rond stikstof en PFAS zorgden ervoor dat vooral de vergunningen het afgelopen jaar terugvielen. Aan de vraagzijde lag het tot nu toe niet: genoeg afzetperspectief, maar de regelgeving werpt belemmeringen op om daarop volledig op in te kunnen spelen.

De Coronacrisis voegt daar nu een nieuw probleem aan toe. Deze crisis raakt de klanten van de bouw en daarmee met enige vertraging ook de bouw zelf. Net als in eerdere crisistijden moeten we aannemen dat vooral de investeringen worden geraakt en dat is slecht nieuws voor de bouw, omdat onze productie voor een groot deel uit investeringen bestaat. Investeringen door bedrijven in verschillende sectoren van onze economie, maar net zo goed investeringen door particulieren.

De implicatie is dat wij de komende tijd met twee problemen van doen hebben: restricties aan de aanbodzijde en vraaguitval. Deze problemen mogen niet volledig bij elkaar worden opgeteld, maar ze heffen elkaar ook zeker niet volledig op. Daarmee zal de woningnieuwbouw nog harder worden geraakt dan waar al rekening mee werd gehouden door de aanbodproblemen.

Een belangrijke les uit de vorige crisis is dat dit type vraaguitval tijdelijk is. Het zijn vertrouwenseffecten en zorgen over prijsdalingen kunnen de vraaguitval op de woningmarkt vervolgens verder versterken. De structurele vraag wordt echter niet geraakt: huishoudens moeten ergens wonen en in latere jaren is er dan weer grote schaarste op de woningmarkt.

Een oplossing voor dit probleem is dat de overheid tijdelijk de plaats inneemt van de huizenkoper. De overheid richt een woonfonds op en koopt een deel van de woningen op in concrete projecten, zodat de drempel van de voorverkoop wordt gehaald. Na afloop van de woningmarktcrisis verkoopt de overheid de woningen weer, zodat zij op de markt komen. Dit voorkomt dat het woningaanbod tijdens de crisis opdroogt en zorgt er ook voor dat er geen grote schaarste is na afloop van de crisis. Het is bovendien een zeer directe en ook zeer kosteneffectieve oplossing. Als de overheid voor 10 miljard euro woningen koopt en hier bij verkoop later iets op in moet leveren - bijvoorbeeld een 10% lagere woningprijs – dan kost de operatie 1 miljard euro. Tijdens de vorige crisis hebben we dit idee al gelanceerd, maar is het er uiteindelijk niet van gekomen. Uitzonderlijke tijden vragen echter om uitzonderlijke maatregelen en misschien is de tijd er nu wel rijp voor.