Steegjes: karakter van de stad of tochtgaten tussen gebouwen?

dinsdag 23 juni 2020
Afbeelding Steegjes: karakter van de stad of tochtgaten tussen gebouwen?

Stegen in Nederland hebben vaak een slechte reputatie, zijn donker of het domein van wildplassers of daklozen. Het kan ook anders, het is een ontmoetingsplaats voor buurtbewoners en voorzien van bankjes. Hoe zijn deze unieke stukjes stad ontstaan? Is er in de toekomst nog wel plaats voor stegen?

De Utrechtse VVD riep vorige maand het stadsbestuur op om de 'lelijkste steeg van de stad' op te knappen. De Begijnesteeg is in Utrecht (en daarbuiten) beroemd wegens de slechte staat waar hij in verkeert. Men dumpt er afval, de muren staan vol graffiti en overal staan fietsen. De Begijnesteeg past daarmee perfect in het traditionele beeld van de Nederlandse steeg: het slecht verlichte domein van ongure types. Is dat beeld terecht? Marc Nolden, steegexpert en landschapsarchitect, maakte een overzicht van alle stegen in Utrecht en hij concludeert: stegen geven karakter aan een stad.

Na-drie-uur-zonsteeg

Volgens Nolden telt Utrecht op dit moment zo'n 360 steegjes van verschillende lengtes en breedtes. "De meeste historische stegen kan je herkennen aan de naam, maar in de loop der eeuwen zijn er een hoop bijgekomen." Van die 'nieuwe' stegen heeft slechts de helft een naam. "Gaan zij naamloos en roemloos door het leven als tochtgaten tussen gebouwen of zitten er juweeltjes tussen zitten die een naam verdienen." Nolden vindt dit beeld onterecht en is bezig met een opzetje om de nieuwe stegen van namen te voorzien. "Bijvoorbeeld de Na-drie-uur-zonsteeg of dat soort namen." De steegexpert is nog bezig met zijn boek over stegen, maar heeft al een voorlopige publicatie uitgebracht naar aanleiding van zijn inventarisatie van Utrecht. Wat fascineert hem zo aan stegen? "De steeg is een vorm van openbare ruimte die zich tussen publiek en privaat bevindt. Dat maakt het spannend. De straat is in de stad helemaal doodgereguleerd, maar de steeg is nog onbestemd."

Karakter van de stad

Dat stegen in Nederland weinig tot niet gereguleerd zijn, draagt bij aan de slechte reputatie die ze vaak genieten. Toch hoopt Nolden dat we stegen anders gaan bekijken. "Breng me naar uw steeg en ik vertel u hoe uw stad is", grapt hij. "Er is geen plek in de stad zo eerlijk als een steeg. Je ziet gelijk of er studenten wonen, of dat er een kroeg zit, maar ook als je in een chique deel van de stad bent kan je dat zien. Dan zijn stegen toegeƫigend voor gemeenschappelijk gebruik en dan staan er bankjes of spelen er kinderen." Steegjes vormen volgens Nolden daarom het 'karakter van de stad', van nu, maar ook het verleden. "Als je in Utrecht de Abraham Dolensteeg inloopt, stap je rechtstreeks het Utrecht van de middeleeuwen in. Daar moet je nooit meer wat aan doen."

Geschenk

Volgens Nolden zijn sommige stegen ouder dan de stad zelf. Het waren belangrijke routes waar je met een kar, soms twee karren, doorheen kon. Een steeg was een openbare verkeersader. Die functie zijn ze kwijt. Volgens de steegexpert is dat een probleem: "Mensen die om een steeg wonen, kunnen zich zo'n steeg steeds meer toe-eigenen. Wat vroeger het middelpunt van bedrijvigheid en sociale ontmoetingen was, verandert omdat de mensen eromheen op zoek zijn naar rust en stilte." Nolden vreest dat het karakter van de stad zo verloren gaat. "Er zijn grofweg twee kampen: mensen die zeggen blijf van de stegen af en mensen die zeggen dat we er wat aan moeten doen. Utrecht heeft een van de grootste stegennetwerken van de Benelux. Dat is een geschenk, daar moeten we als stad zorgvuldig mee omgaan."

Meer weten? Luister dan de uitzending van BNR Bouwmeesters van 22 juni terug over 'Van wie is de steeg?' of bekijk het overzicht van alle uitzendingen.