Licht bepalend voor gezondheid in gebouwen

dinsdag 29 september 2020
Afbeelding Licht bepalend voor gezondheid in gebouwen

Tot voor kort bleven de gezondheidsvoordelen en -risico’s van dag- en kunstlicht onder de radar. De afgelopen jaren zijn er in de wetenschap echter grote stappen gezet in het denken over gezond licht, en dat vertaalt zich door naar praktische toepassingen in de bouw. Dat is belangrijk, want er komt een nieuwe daglichtnorm aan. Welke rol speelt licht in onze kantoren, woningen en zelfs ziekenhuizen, en hoe wordt licht in Nederland toegepast?

Licht speelt een grote rol in de psychische en fysieke gezondheid van mensen, want “licht is belangrijk voor productiviteit, gezondheid, of de atmosfeer prettig is, op slaap-waakritme en zelfs het herstel van patiënten in ziekenhuizen”, vertelt Sylvia Pont, hoogleraar Perceptuele Intelligentie aan de TU Delft. Die realisatie is relatief nieuw in de architectuur. Lars Courage, architect en voorzitter van de Dutch Daylight Foundation, ziet grote ontwikkelingen op dit gebied. In het geval van ziekenhuizen dachten architecten twintig jaar geleden over daglicht: “Het is er, en je hebt het er maar mee te doen. We waren meer bezig met vormgeving en functionaliteit, hoe een gebouw in elkaar moet zitten; waar moeten de bedden en waar zit de operatiekamer?” Het ontwerp van ramen en lampen was geen prioriteit stelt Courage. “De lampen moeten een bepaalde luxwaarde [eenheid van verlichtingssterkte, red.] hebben volgens geleerden. Als architecten die haalden, waren ze er al.”

Bewustzijn vanuit wetenschap en architectuur

Dat gemakkelijk denken over kunst- en daglicht heeft plaatsgemaakt voor een sterk bewustzijn van de risico’s en kansen. “Wat je in de laatste vijf tot tien jaar merkt is dat zowel vanuit de wetenschap als vanuit de hoek van de architecten meer bewustzijn ontstaat over hoe daglicht een vergaande impact op onze gezondheid heeft, en dus op de manier waarop mensen functioneren”, vervolgt Courage, “juist voor het herstel in het ziekenhuis is het belangrijk dat architecten met licht starten in hun ontwerp, in plaats van dat het achteraf een cadeautje erbij is.” In het geval van het nieuwe gebouw van het Erasmus Medisch Centrum, geopend in 2018, is dat volgens Pont gelukt. “Daar is goed gebruikt gemaakt van licht. Dat is echt ontworpen om herstel en welbevinden te bevorderen.”

Licht beïnvloedt gezondheid

Ook bij het ontwerpen van huizen en kantoren moet goed nagedacht worden over licht. Courage legt uit dat “daglicht sterk ingrijpt op ons welzijn in de vorm van het beïnvloeden van de aanmaak van serotonine, wat ons ’s ochtends wakker maakt. Vervolgens maken we melatonine aan door het gedimde rode avondlicht, wat ons ’s avonds in slaap brengt.” Omdat we minder gebruik maken van daglicht en meer van kunstmatig licht vervalt dat ritme. “Dat verstoort ons bioritme, waardoor er stresshormonen aangemaakt worden en gezondheid in algemene zin zeker niet bevorderd wordt.”

Lichtontwerpers aan tafel

Pont hoopt dat “lichtontwerpers en architecten elkaar in de toekomst beter kunnen vinden. In het onderwijs zien we dat. Zodra zij meer samenwerken in een vroeg stadium, gebeuren er fantastische dingen.” Daar worden stappen gezet, aldus Pont. “Toen ik twaalf jaar geleden de cursus lichtontwerpen overnam in Delft gebeurde dat niet, maar nu begint men elkaar echt te vinden.” Courage kan zich hier in vinden. Waar een lichtontwerpers vroeger gezien werd als “iemand die met lampjes aankomt”, is dat nu niet meer het geval, vertelt hij. “De kwaliteit van gebouwen die met daglicht zijn ontworpen is met sprongen vooruit gegaan.”

Ook bij de nieuwe Omgevingswet zal dag- en kunstlicht op de schop genomen worden middels een nieuwe berekening.

Meer weten? Luister dan de uitzending van BNR Bouwmeesters van 28 september terug over Licht in de gebouwde omgeving of bekijk het overzicht van alle uitzendingen.