COLUMN | Noodplan voor de woningmarkt

Onno Hoes is voorzitter van de NVM

donderdag 15 oktober 2020
Afbeelding COLUMN | Noodplan voor de woningmarkt

Toen de NVM de rijksbegroting op Prinsjesdag onder ogen kreeg en parallel daaraan de Nationale Omgevingsvisie van het kabinet, waren wij diep teleurgesteld. Allemaal mooie woorden die in politiek Den Haag tot de kaasstolprealiteit behoren, maar die in de gewone-mensen-realiteit toch heel anders worden ervaren. Het aantal te koop staande woningen is tot een historisch dieptepunt gedaald en het kabinet schetst mooie vergezichten over integrale benadering van de ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland voor de lange termijn, zonder daarbij de urgentie voor de korte termijn aan te pakken. Oftewel, een vergelijkbaar aantal inwoners als van de tweede stad van ons land, Rotterdam, lig dadelijk onder een brug te slapen en ziet op het schermpje van hun bijna lege mobieltje een mooi plan voor een zonnige toekomst van ons land. Een toekomst waarin woningbouw, energietransitie, infrastructuur inclusief openbaar vervoer en natuurlijk natuurontwikkeling en veehouderij symbiotisch samengaan.

Het kwantitatieve woningtekort bedraagt dit jaar 315.000* nieuwe woningen. Omdat de Nederlandse bevolking jaarlijks groeit én omdat het aantal eenpersoonshuishoudens toeneemt, loopt het woningtekort op. En dan laten we nog even buiten beschouwing dat een deel van de woningvoorraad totaal niet meer aansluit op de moderne woningbehoefte. Lopen we het tekort dan niet in? Helaas niet. Er wordt structureel te weinig gebouwd en, rekening houdend met de afname van de werkvoorraad bij architecten, zal het de komende vier jaar niet beter worden.

Waarom lukt het de gemeenten en de bouwkolom nu niet om het woningtekort terug te dringen? De belangrijkste reden daarvoor is dat het belang van de woonconsument niet serieus wordt genomen. De gemeente heeft de mogelijkheid om, als het gaat om de nieuwbouw van woningen, de gemeentelijke ‘wensen’ vast te leggen in allerlei voorschriften. Ondanks het bouwbesluit, de ontwikkeling van BENG en NOM (duurzame) woningen en andere verbeteringen, zijn er gemeenten die nog hogere eisen aan toekomstige nieuwbouw stellen. Zaken waar de gemiddelde woonconsument zich niet of nauwelijks bij betrokken voelt. Tel daarbij op dat gemeenten eisen stellen aan woningdifferentiatie en veelal het monopolie op gronduitgifte hebben en het inlopen van het woningtekort is een utopie.

De stapeling van landelijke, provinciale, regionale en gemeentelijke voorschriften over typologie, categorie en duurzaamheid leidt tot stilstand. Er zijn gemeenten waar ontwikkelaars aangeven te wachten met het opstarten van de planontwikkeling, zolang de gemeenten vasthouden aan te stringente voorschriften. Begin dit jaar heeft de NVM met landelijke en maatschappelijk betrokken instellingen en verenigingen zoals Aedes, de Woonbond en de Neprom, de minister uitdrukkelijk gevraagd meer regie te nemen. Centraal, met als doel met de lagere overheden en de betrokken partijen bij de woningmarkt, het woningtekort terug te dringen. Heeft u sindsdien een uitnodiging gehad om de regisseur (een extra minister) te informeren? En inmiddels stapelen de obstakels zich verder op. Met de aangekondigde aanscherping van geluidseisen voor nieuwbouwwoningen is alweer een extra obstakel ontstaan. Het begint wishful thinking te lijken dat we ooit uit deze neerwaartse spiraal komen.

Het is waarschijnlijk nog niet te laat, maar dan is het wel hoog tijd om – in samenspraak met het maatschappelijk veld – via een structurelere aanpak te komen tot een toekomstbestendig woningmarktbeleid. Daar waar de landelijke overheid de regie voert en waar nodig ook sturend kan optreden. De NVM heeft al meerdere malen aangegeven graag bereid te zijn hier actief over mee te denken. Dat is voor de langere termijn, een noodplan is noodzakelijk voor de korte termijn!

 

*tekort van 315.000 woningen per 1 januari 2020 (bron, ABF Research)