Zo ontwikkelde de ondergrond zich door de jaren heen

woensdag 24 maart 2021

Yvonne de Rijck

Adviseur Techniek Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer
Afbeelding Zo ontwikkelde de ondergrond zich door de jaren heen

Op 23 april 2021 bestaat de Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer (en haar voorgangers) 80 jaar. In aanloop naar dit jubileum en daarna tot aan de zomervakantie volgen er diverse leuke verhalen in de nieuwsbrief en op de website. Dit keer kijken we terug. In de volgende editie geven we hier een vervolg aan door projecten van jou in de spotlight te zetten.

De meeste mensen zijn weinig bekend met de werkzaamheden die door lidbedrijven van de Vakgroep ONG en haar voorgangers zijn en worden uitgevoerd. In deze editie in aanloop naar het jubileum worden een aantal belangrijke gebeurtenissen uit het verleden genoemd die invloed hebben gehad op de sector.

Strijd met het water

Het verlagen van de waterstand werd in ons land, Nederland, ontwikkeld. Water heeft de neiging om naar de laagste plek te stromen. Graaf je een kuil onder de grondwaterspiegel, dan stroomt die vanzelf vol. Om dan toch droog te kunnen werken wordt het water om het gat weggepompt. Dit tijdelijk verlagen van de grondwaterstand heet bronbemalen. Drinkwaterputten, waarbij gebruikt wordt gemaakt van natuurlijke filtering door zand, werden vroeger met de hand gemaakt. Er werd een gat ter grote van een wijnvat gegraven, het wijnvat zonder bodem en deksel (dus alleen de zijwanden) werd geplaatst, nu kon de bodem verder worden uitgediept, zodat wijnvat nummer twee geplaatst kan worden. Zo werd in het verleden een drinkwaterput aangelegd. Door de uitvinding van de stoommachine, eind 18e eeuw en de cilinder, werd de eerste pomp ontwikkeld. Door industriële revolutie in de 19e eeuw neemt de watervraag toe. Boorbedrijven verleggen hun werkzaamheden van de bovenste 30 tot 80 meter naar dieptes tussen 100 en 300 meter.

In 1953 worden we hard geconfronteerd in onze strijd tegen het water. Door een harde noord-noordwesterstorm in combinatie met springtij breken de dijken en wordt zuidwest Nederland hard getroffen. Hele delen staan meters onder water en mensen zoeken in paniek een hoger gelegen plek. Uiteindelijk valt ook de communicatie uit om hulp te zoeken. De ramp was aanleiding voor de ontwikkeling van een sterk verbeterede kustverdediging met zware stormvloedkeringen in Nederland; de Deltawerken. Afgelopen zomers en voorjaren hebben we extreem warme temperaturen gehad en kampen we met droogte en zoeken we mogelijkheden om zowel regenwater als grondwater zo lang mogelijk vast te houden in de bovenste lagen.

Ontwikkelingen rond de 19e eeuw

Voor de oorlogsjaren was er al behoefte aan wat voorzieningen zoals licht in huizen, toen nog met gas en drinkwater omdat het grachtwater en pompwater vervuild en niet meer te drinken was. Ook de telefonie deed al haar intrede. De eersten gebruikers van deze voorzieningen waren welgestelden in de steden. Rond 1900 had iedere plaats die zichzelf respecteerde een eigen gasfabriek, telefooncentrale, waterleidingbedrijf en elektriciteitscentrale. De woningwet van 1901 was de eerste wet waarin de Nederlandse rijksoverheid zich de mogelijkheid verschafte om de eisen aan de kwaliteit van woningen te stellen. Op basis van deze wet konden gemeenten bouwers van nieuwe woningen verplichten om huizen aan te sluiten op riolering en waterleiding en later ook op stroom en gas. In 1923 is in Utrecht zelfs het eerste warmtenet aangelegd!

De oorlogsjaren en oprichting van Bolegbo

Met de bezetting van Nederland in 1940, was één van de eerste daden van de bezetter het gedwongen inschakelen van alle aannemers in de oorlogsmachine. Daardoor stopte ook de werkzaamheden in de bouw en nutsvoorzieningen sector. Door bombardementen werden vooral het toen nog bovengrondse elektriciteits- en telefoonnet, dat voor een deel langs spoorwegen lag, zwaar gehavend. Het gas en waterleidingnet, dat voornamelijk binnen de bebouwde kom aanwezig was, kreeg veel noodreparaties. Van onderhoud en uitbreiding was vrijwel geen sprake in de oorlog. In de begin periode van onrust kregen de buizenleggers en boorders begin 1941 toestemming van de procureur generaal van het Gerechtshof te Amsterdam om een 'sectie bronbemalen etc.' op te richten Dat is het startsein geweest om in hetzelfde jaar Boorondernemers en Buizenleggers Bond 'Bolegbo' op te richten.

De aardgasbel bij Slochteren en de energietransitie

Al tijdens de Tweede Wereldoorlog liet de bezetter boringen uitvoeren op zoek naar olie. De bezetter is door sabotage van de resultaten op het verkeerde been gezet. In 1959 werd tijdens een proefboring in Slochteren de beroemde gasbel aangeboord. Pas in 1960 werd de omvang van deze gasbel bekend gemaakt. Deze vondst leidde ertoe dat de mijnbouw in Limburg werd afgebouwd en dat in 1963 Gasunie werd opgericht. De oprichting van Gasunie zorgde ervoor dat er een gastransportnet door heel Nederland werd aangelegd. De aanleg gebeurde door consortia van Nederlandse en buitenlandse bedrijven, omdat de vakkennis en apparatuur in Nederland niet voorhanden was. De Nederlandse bedrijven brachten vooral de kennis in van werken in natte bodem en kruising van watergangen en zorgen dus voor het cultuurtechnische werk. In 1968 wordt de laatste gemeente op het vasteland aangesloten: Egmond aan Zee. En in 1986 was heel Nederland voorzien van aardgas met het aansluiten van Vlieland. In 1973 wordt de inzet van buitenlandse bedrijven gestopt en hebben we zelf de expertise ontwikkeld. Nu vandaag de dag bouwen we hard aan 'aardgasvrij' binnen de energietransitie van het klimaatakkoord.

Lekkerkerk en regelgeving

In 1980 kwam Nederland met het gifschandaal in Lekkerkerk in het nieuws. Een hele nieuwbouwwijk, Lekkerkerk West met 300 woningen, bleek gebouwd op een vuilstortplaats waar agressieve chemische stoffen (in vaten) zijn gestort. De bodemvervuiling kwam aan het licht door een waterleidingbreuk, waarbij de buis aangetast was door de inwerking van agressieve chemische stoffen. Deze eerste grote bodemvervuilingsaffaire in Nederland, zorgde voor regelgeving (Regeling bodemkwaliteit) om de bodem en het milieu, te beschermen tegen (introductie en verspreiding van bestaande) vervuiling, vervuiling in kaart te brengen (bodemloket en BRO) en werkwijzen om de vervuilde bodem te saneren (onderzoeksbureaus en saneringstechnieken).

Deze momenten uit het verleden roepen vast herinneringen op. Film of beeldmateriaal die hangt aan de muur of veilig opgeborgen is in het archief. Herinneringen aan projecten waarin jij of je bedrijf hebben geparticipeerd. Als dat zo is, neem contact op met Yvonne de Rijck en we bespreken de mogelijkheden om aan dat project of die ene foto aandacht te geven.

Bronvermelding: Bolegbo-vok, verleden, heden en toekomst (2001)