Laat burgers nou eens echt meedenken

Ellen van Bueren is hoogleraar Urban Development Management bij de faculteit Bouwkunde aan de TU Delft.

Afbeelding Laat burgers nou eens echt meedenken
donderdag 5 maart 2020

Sherry Arnstein schreef het al in 1969: betrokkenheid van burgers kan zoveel meer zijn dan ‘tokenism’, het betrekken van burgers en groepen bij besluitvorming zonder ze echt invloed te geven op de besluiten. Met haar beroemde ladder voor burgerparticipatie gaf zij inzicht in de verschillende gradaties van betrokkenheid en invloed van burgers bij besluitvorming.

Dat kan variëren van het manipuleren van burgers -onder het mom van participatie- tot het daadwerkelijk overhandigen van beslissingsmacht. Die laatste sport van de ladder wordt meestal niet bereikt. De redenen daarvoor zijn evident, volgens publieke en private besluitvormers. De burger is geen expert, en is vooral behartiger van het eigen belang. Kijk maar naar alle NIMBY-taferelen. De oplossing ligt voor de hand: het vooraf inkaderen van de invloed van burgers voorkomt ongelukken.

Bij energierenovatieprojecten bijvoorbeeld is dit goed zichtbaar. ‘Dit zijn uw keuzemogelijkheden, let er wel graag op dat u met uw keuzen een minimale reductie van xx kWh realiseert.’ Het gevolg? Inhuur van experts (die vaak zelf hebben meegedacht over de regeling) en geworstel met ingewikkelde spreadsheets die alles behalve het beloofde overzicht-in-een-oogopslag bieden. Of burgers laten het er helemaal bij zitten, omdat zij het te veel moeite vinden of er geen vertrouwen in hebben. En dit versterkt dan weer het beeld dat het voor de burger allemaal te ingewikkeld is, dat de burger alleen maar tegen is, en dat we belangrijke keuzen beter aan experts kunnen overlaten. Kennis lijkt zich juist steeds verder te verwijderen uit het hart van de besluitvorming. Op veel punten zijn het juist leken die besluiten over complexe problemen, ook al zijn deze gekozen of in loondienst.

Maar waarom zouden burgers dan ook niet kunnen meedenken over de te nemen besluiten? De publiekelijke beschikbaarheid van kennis en informatie zet de burger niet langer op achterstand. Zie bijvoorbeeld de poging van burgers om zelf een alternatief stikstofmodel te ontwikkelen. In het verleden hebben we ervaring met grote nut- en noodzaakdiscussies. In het Verenigd Koninkrijk bestaat er inmiddels goede ervaring met gemeentelijke burgerparlementen voor klimaatverandering, uit noodzaak geboren omdat gemeenten dit niet langer konden behartigen. Laten we in tijden van richtingbepaling de burger niet bij voorbaat afschrijven of inperken, maar deze mede richting laten bepalen. Diezelfde burger zal tenslotte ook zelf een actieve bijdrage, in de vorm van medewerking of mee-investering, moeten leveren.