Wat is virtueel bouwen met BIM?

Arjan Walinga

accountmanager bouw klein/beleidsadviseur ketensamenwerking
Afbeelding Wat is virtueel bouwen met BIM?

Virtueel bouwen is een werkmethodiek waarbij men ervoor zorgt dat alle relevante informatie van een bouwwerk gedurende de hele levenscyclus wordt opgeslagen, gebruikt, beheerd en ondersteund door een bouwwerk informatie model (BIM).

Alle partijen die bij het bouwproces zijn betrokken, gebruiken dezelfde informatie en zien van elkaar wat er gebeurt. Die informatie is dan ook continu beschikbaar en altijd actueel. Om je stapsgewijs mee te nemen bij de BIM-implementatie zijn er publicaties en compactere stappenplannen beschikbaar; voor BIM binnen de onderneming (little BIM) en BIM in samenwerking met andere partijen (BIG BIM).

Wat is de achtergrond van BIM?

De bouwsector ontwikkelt zich in toenemende mate tot een kennisintensieve sector waarin diverse organisaties samenwerken aan complexe bouwprojecten in een ingewikkelde omgeving. Het hedendaagse bouwen gaat gepaard met grote informatiestromen tussen de samenwerkende partijen. Om er voor te zorgen dat deze informatiestromen in de juiste banen worden geleid, is er behoefte aan geavanceerde informatiesystemen waar mensen graag mee werken en die een probleemloze informatie-uitwisseling mogelijk maken. Als de informatievoorziening niet adequaat is, leidt dat tot onbeheersbare processen, vermindering van de kwaliteit van het eindproduct, faalkosten en juridische conflicten. Het komt ook het werkplezier niet ten goede. 

De bouwsector werkt al jaren aan de doorontwikkeling van bouwinformatiesystemen. Deze systemen worden in toenemende mate geavanceerd en vormen een belangrijk hulpmiddel bij het integraal ontwerpen en realiseren van bouwwerken. Er zijn verschillende onafhankelijke platforms die deze trend stimuleren, zoals de Bouw Informatie Raad (BIR) en buildingSMART, COINS en VISI. Deze onafhankelijke platforms hebben bestaansrecht dankzij de vele activiteiten die de bedrijven in de sector zelf ondernemen. Deze platforms leveren kennis en informatie op die door bedrijven benut kan worden bij hun ontwikkeling.

Wat zijn de toepassingen en voordelen van BIM?

Virtueel Bouwen kent vele toepassingen die zijn verdeeld over de hele levenscyclus van een bouwwerk. In de onderstaand figuur is een aantal toepassingen schematisch weergegeven rondom een centraal BIM. De toepassingen of functies van Virtueel Bouwen worden geavanceerder naarmate de informatiedichtheid van het BIM en de uitwisselbaarheid van deze informatie groter worden. De voordelen van werken met de BIM-methodiek staan beschreven in het little BIM-document. Voor een snel inzicht volgt hieronder beknopt een aantal voordelen: naast theoretische voordelen zijn er ook bewezen praktijkvoordelen met bijbehorende doorverwijzingen.

Theoretische voordelen

  • Het is vrijwel de enige manier om in complexe projecten of ingewikkelde omgevingen de juiste informatie op het juiste moment bij de juiste personen te brengen.
  • Er is een snellere uitwisseling van gegevens mogelijk, met kortere ontwerp- en bouwtijden.
  • Vermindering van ontwerp- en bouwfouten; minder faalkosten.
  • Het is gereedschap voor bouwprocesmanagement met als gevolg een verhoging van de productiviteit en vermindering van faalkosten. Het is gereedschap voor integraal bouwen, het optimaliseren van het gebouw- en installatieconcept, het toetsen van het ontwerp aan bouwregelgeving, met als gevolg een optimalisering van de toegevoegde waarde voor de klant en onderscheidend vermogen voor het bouwbedrijf.
  • Al in de ontwerpfase kunnen we een gedetailleerde indruk krijgen van het totale ontwerp. Ontwerpfouten komen door de controle op knelpunten (clashes) niet pas in de uitvoeringsfase aan het licht.
  • De bouwpartijen werken samen aan één model voor het bouwwerk. Hierdoor ontstaan transparantie, eenduidige communicatie en minder faalkosten.
  • Door visualisatie kunnen alle alternatieven vooraf worden afgewogen. We kunnen de klant een realistisch beeld geven die daardoor in staat is om mee te denken. De communicatie met de klant verbetert.
  • Doordat alle informatie van alle partijen bij elkaar is gezet en is gekoppeld, is de kans op miscommunicatie tijdens informatieoverdracht in het proces nihil.
  • Door visualisatie en koppeling van informatie uit de hele bouwprocesketen ontstaat tijdwinst. Hierdoor hebben we meer tijd om het bouwwerk te optimaliseren en kunnen we sneller bouwen.
  • De totale waarde van het gebouw wordt verhoogd in termen van duurzaamheid, constructieve veiligheid en raakvlakbeheersing. We kunnen in een vroeger stadium en veel beter zien wat de effecten zijn van het ontwerp. Het proces en het doel zijn voor alle partijen meer transparant.
  • De geometrie, maar ook vele andere eigenschappen, voldoen aan standaarden waardoor iedere partij weet wat hij moet leveren om het bouwwerk als samengesteld geheel te produceren.

Wat is het Model Implementatie Virtueel Bouwen?

Het primaire proces van een organisatie is een middel om de bedrijfsdoelstellingen te realiseren. In het primaire proces wordt een bouwwerk ontworpen, gerealiseerd en eventueel geëxploiteerd. Hierin vinden de hoofdactiviteiten van het bedrijf plaats, zoals ontwerpen, calculeren, werk voorbereiden, inkopen en bouwen. Little BIM en BIG BIM zijn belangrijke onderdelen bij de BIM-implementatie.

Virtueel Bouwen maakt integraal onderdeel uit van dit primaire proces. Het bestaat uit een manier van werken en de bijbehorende set instrumenten. Dit staat niet op zichzelf; het maakt deel uit van de totale inrichting van de organisatie. We kunnen spreken van een optimum indien de verschillende facetten van de organisatie-inrichting als een samenhangend geheel functioneren.

Bij veranderingsprocessen is een veel gemaakte fout dat men onvoldoende de tijd neemt om te overdenken wat men moet regelen om een nieuwe manier van werken tot stand te brengen. Om te zorgen voor de gewenste samenhang is het Model Implementatie Virtueel Bouwen ontwikkeld, oftewel een hulpmiddel dat we bij het invoeren van Virtueel Bouwen als een soort checklist voor het 'richten en inrichten' kunnen gebruiken.

In de basis komt de checklist van het model 'implementatie virtueel bouwen' terug in twee beschikbare stappenplannen. De stappenplannen zijn gemaakt om je op een snelle en bondige wijze BIM implementatie handvatten te geven. Er zijn twee implementatiemogelijkheden:

  • Little BIM (dit is BIM binnen de eigen organisatie)
  • BIG BIM (uitwisselen van BIM modellen en BIM data tussen verschillende partijen in de keten)

Facetten

Bij het 'richten en inrichten' van een organisatie wordt de strategie doorvertaald naar tactische keuzes en beslissingen op middellange termijn (1-5 jaar) en operationele keuzes en beslissingen op korte termijn (maanden tot een jaar). Hierbij is een aantal facetten van belang, die als onderdeel van het Model Implementatie Virtueel Bouwen hier worden toegelicht.

Visie, missie, strategie

Hierbij gaat het om het bepalen van de missie (bestaansrecht van de organisatie; wat willen we betekenen, voor wie en op welke manier) en de doelstellingen die op een termijn van circa vijf jaar moeten worden bereikt. Op het strategische niveau zijn de missie en doelstellingen meestal tamelijk abstract.

Richting: PMC (producten, diensten, markten)

Richting geven is het bepalen van de manier waarop missie en doelstellingen gerealiseerd zullen worden. Dat betekent dat de missie en doelstellingen worden doorvertaald naar het tactische niveau; het gaat daarbij om het volgende:

  • Welke marktsegmenten (opdrachtgevers) wil het bedrijf bedienen? (woningbouw, utiliteitsbouw, infra, nieuwbouw, onderhoud en beheer, …).
  • Welke producten en diensten worden aan deze marktsegmenten geleverd? (organisatie-en contractvormen en de producten en diensten die hier verband mee houden; design, engineering, build, finance, maintain, operate, …). 

Samenwerking

De bedrijfsactiviteiten van bedrijven in de bouw maken altijd deel uit van bouwprocesketen met bijbehorende samenwerkingsrelaties. Een onderneming moet strategische keuzes maken welke activiteiten zij zelf uit wil voeren, welke zij in wil kopen (projectgebonden) en voor welke activiteiten zij duurzame samenwerkingsrelaties aan wil gaan met co-makers.

Er is niet alleen sprake van samenwerkingsrelaties in ketens waarin een bedrijf structureel samenwerkt met andere partners, of in ketens die ad hoc voor een specifiek bouwproject zijn samengesteld, maar ook tussen de verschillende afdelingen binnen een bedrijf. De kwaliteit van deze samenwerkingsrelaties bepaalt voor een belangrijk deel de effectiviteit en de efficiëntie van een bouwproject.

Structuur

Structuur heeft betrekking op het inrichten van de organisatie, het verdelen van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Daarbij komt de vraag aan de orde welke organisatiestructuur het meest adequaat is. Denk hierbij aan de indeling in afdelingen, divisies en dergelijke naar landen, markten, producten, projecten of bedrijfsfuncties (inkoop, productie, marketing & verkoop, personeelszaken, e.d.).

De introductie van Virtueel Bouwen kan ook aanleiding zijn om nieuwe functies en rollen in het bedrijf te introduceren. Denk bijvoorbeeld aan een modelleurs of BIM-regisseurs.

Personeel en cultuur

Onder de factor personeel verstaan we het geheel van karakteristieken, kennis en vaardigheden van medewerkers. Cultuur is het geheel van gemeenschappelijke normen en waarden van een groep mensen en hun gedrag als uiting daarvan.

Om missie en doelstellingen te kunnen realiseren moet de onderneming kunnen beschikken over mensen met de juiste kennis, vaardigheden en houding. Medewerkers kunnen deze verwerven door het volgen van een opleiding of training. De organisatie kan ook nieuw personeel met de juiste competenties aantrekken.

Systemen

Voor het uitvoeren van het primaire proces moet de onderneming kunnen beschikken over adequate systemen: regels, werkwijzen, procedures en hulpmiddelen. Met deze systemen wordt het dagelijks functioneren gestuurd. Bijvoorbeeld ICT-en software-hulpmiddelen, methoden en werkwijzen, zoals Systems Engineering en juridisch instrumentarium.

Little BIM

Little BIM is werken met BIM-software binnen het eigen bedrijf. Bij Little BIM ligt de nadruk op het verbeteren van de interne bedrijfsprocessen. Iedereen kan met Little BIM starten door het kopen van modelleersoftware en het investeren in BIM-opleidingen.

Er zijn met Little BIM veel voordelen te behalen (efficiëntieverbetering bij individueel bedrijf). Daarbij is Little BIM een voorwaarde om de overstap naar BIG BIM te maken.

Stappenplan

Voor steeds meer bedrijven is BIM dagelijkse praktijk, maar er zijn toch ook bedrijven die net kennis leren maken met BIM. Die bedrijven geeft Bouwend Nederland dan ook graag de handvatten om met BIM aan de slag te gaan. Onder andere de crisis en de vele faalkosten hebben laten inzien dat er verandering nodig is gezien de 'gesloten structuur en denkwijze' in de bouwsector. Nieuwe werkmethodieken als BIM worden dan ook met de dag meer gebruikt. Download het stappenplan

BIG BIM

Bij BIG BIM ligt de nadruk op het verbeteren van efficiëntie in de keten. Hier hoort samenwerking met de ketenpartners bij. Activiteiten die in samenwerking worden gedaan zijn het uitwisselen van BIM modellen en BIM data tussen verschillende partijen in de keten.

De volgende stap vanuit Little BIM is BIG BIM. Het 'samen BIM'men' in de keten vraagt andere competenties dan binnen het eigen bedrijf. Transparantie en delen zijn hierbij sleutelwoorden.

Praktijkvoorbeeld

Heembouw uit Roelofarendsveen: 'Langzaamaan nemen we steeds grotere stappen in de ontwikkeling van ons BIM'men. Zoals elke organisatie begin je wanneer je gaat BIM'men met Little BIM. Bij Heembouw was dat in 2010. We zijn eerst maar eens intern gaan kijken wat de mogelijkheden zijn en tegen welke beperkingen we aan liepen. Binnen Heembouw hebben we een eigen architectenbureau: Habeon Architecten. Dit maakt de opstap naar BIM een stuk makkelijker.' Klik hier voor het complete praktijkvoorbeeld.

Stappenplan

Voor steeds meer bedrijven is BIM dagelijkse praktijk, maar er zijn toch ook bedrijven die net kennis leren maken met BIM. Die bedrijven geeft Bouwend Nederland dan ook graag de handvatten om met BIM aan de slag te gaan. Onder andere de crisis en de vele faalkosten hebben laten inzien dat er verandering nodig is gezien de 'gesloten structuur en denkwijze' in de bouwsector. Nieuwe werkmethodieken als BIM worden dan ook met de dag meer gebruikt. Download het stappenplan.

Interessante links

Hieronder staat informatie om je op weg te helpen bij de implementatie van virtueel bouwen en BIM.

  • BIMregister: BIMregister is opgericht vanwege de groeiende vraag naar BIM-onderzoek (BIM = Bouw Informatie Model/Management), advisering, kennisoverdracht en het verbinden van partijen, om BIM verder te ontwikkelen in de breedste zin van het woord.
  • Bouwinformatieraad: de Bouwinformatieraad (BIR) wil het werken met BIM in de bouw (Virtueel Bouwen) gemeengoed maken. De BIR bevordert daarom de totstandkoming van nieuwe afsprakenstelsels en stimuleert ICT-bedrijven om afsprakenstelsels te verwerken in hun software en de uitwisselbaarheid te vergroten. Bouwend Nederland participeert in de BIR.   
  • BuildingSmart: BuildingSmart is de afdeling Benelux van de IAI, de internationale alliantie voor interoperabiliteit. Deze alliantie ontwikkelt onder andere IFC (Industry Foundation Classes). IFC is een neutraal bestandsformaat voor uitwisseling van objectgegevens.  

Downloads en artikelen

Meer informatie

Niet gevonden wat je zocht of wil je meer weten? Neem dan contact op met Arjan Walinga of bel hem op 079-3252252.

 

Schrijf je nu in voor onze training

BIM en virtueel bouwen in één dag